`Er past maar één kapitein op het schip'

John Biggs, ex-topman van een van de grootste pensioenfondsen ter wereld, heeft kritiek op de maatregelen waarmee men in de VS het fatsoen onder ondernemers wil herstellen. ,,Teleurstellend.''

De Securities & Exchange Commission, de hoogste financiële autoriteit van de Verenigde Staten, heeft een reeks nieuwe maatregelen afgekondigd die moeten helpen een einde te maken aan fraude in het bedrijfsleven. Er komen strengere eisen voor de samenstelling en kwaliteit van de board of directors, de Amerikaanse variant op de raad van commissarissen. De directors moeten meer macht krijgen als toezichthouder op het management. Daarnaast mogen accountants geen dubbelrol meer hebben als controleur van de boeken en ontwerper van financiële constructies, en moeten zij om de vijf tot zeven jaar van cliënt verwisselen. Ook eist de SEC van beheerders van beleggingsfondsen dat zij openheid geven over hun stemgedrag op de aandeelhoudersvergadering van de bedrijven waar zij in beleggen. Advocaten zullen uit zichzelf fraude bij hun opdrachtgever moeten melden bij de SEC.

,,Ironisch, nietwaar, dat de grootste hoeveelheid SEC-regels naar buiten komt nu voorzitter Harvey Pitt op het punt staat te vertrekken en de nieuwe voorzitter nog niet eens is benoemd'', zegt John Biggs, voormalig hoofd van Tiaa-Cref, een van de grootste pensioenfondsen ter wereld, dat de pensioengelden van de Amerikaanse onderwijssector beheert. Biggs is ,,opgelucht' nu hij is gepasseerd voor het voorzitterschap van de Public Company Accountancy Oversight Board (PCOAB), het nieuwe toezichthoudend lichaam gecreëerd door het Amerikaanse Congres met behulp van de Sarbanes-Oxley-wet. Nu heeft hij immers meer tijd, zegt hij, voor zijn hobby's, zoals bezoek aan de opera.

Maar uit de bewogenheid waarmee hij zich uitlaat over kwesties van corporate governance (goed ondernemingsbestuur) blijkt dat hij, vlak voor zijn eigen pensionering, graag de rol van `politieman' had gespeeld, in plaats van die van criticus. Die rol bekleedt hij al jaren als hoofd van een van de grootste onafhankelijke institutionele beleggers van de VS – Tiaa-Cref heeft vrijwel al zijn pensioengelden belegd in aandelen en heeft geen bedrijven als klant – en als lid van de board van een van Amerika's grootste bedrijven, Boeing.

,,Teleurstellend'', noemt Biggs de nieuwe maatregelen van de SEC. ,,Ze geven meer macht aan de board in de hoop dat die tegenwicht biedt aan het management van een bedrijf. Maar dat kan tot tweespalt leiden. Het zijn juist de autoritaire CEO's, die aandeelhouders de meeste waarde voor hun geld geven.'' Als voorbeelden noemt hij Lou Gerstner, die IBM tot grote hoogte opstuwde, en Jack Welch, de gedreven topman van General Electric. ,,Ook het plan om meer non-executive bestuurders te creëren [directeuren die niet bij de dagelijkse gang van zaken zijn betrokken, red.], zoals in het Britse bedrijfsleven, vind ik onverstandig. Er past maar één kapitein op een schip.''

Biggs vraagt zich af waarom de SEC nu al met nieuwe maatregelen komt voor accountants voordat de PCOAB goed en wel is geïnstalleerd. ,,De SEC eist dat het audit committee [de commissie die de cijfers controleert, red.] in de board van bedrijven meer deskundigen en objectieve buitenstaanders bevat om financiële misstappen te voorkomen. Zeker, als de board voortdurend het management op de vingers kijkt, en genoeg verstand van zaken heeft, dan kunnen ze uitwassen zoals die van Dennis Kozlowski [Tyco's topman die onder verdenking staat van belastingontduiking en ontvreemding, red.] voorkomen. Maar wil je dat ook? Zo kun je geen bedrijf runnen.''

Biggs ziet meer in een strenge controlerende functie voor de PCOAB, die volgens hem ook niet in Washington, maar in New York kantoor zou moeten houden – dicht bij Wall Street. ,,De boekhoudkundige bepalingen van SOX, zoals wij de Sarbanes-Oxley wet noemen, zijn uitstekend'', zegt hij. De off balance sheet items, waarmee energiehandelaar Enron zijn boekhouding versluierde, worden bijvoorbeeld aangepakt, alsmede zaken als belastingontduiking, die de Amerikaanse overheid miljoenen dollars kosten.

Aandeelhouder-activisten, zoals Nell Minow van de Corporate Library, dringen al jaren aan op strengere regels voor transparantie door fondsbeheerders, zodat beleggers die hun geld aan hen toevertrouwen ook weten hoe zij invloed uitoefenen – of juist niet – op het management tijdens aandeelhoudersvergaderingen. En belangrijker, of hun stemgedrag strookt met de belangen van de aandeelhouders of die van het fonds zelf.

Naar verluidt heeft SEC-voorzitter Pitt zich persoonlijk ingespannen om de nieuwe publicatieplicht voor fondsbeheerders erdoorheen te drukken. De fondsen zelf reageerden furieus. De bazen van Fidelity en Vanguard, de grootste fondsen van de VS, schreven in een opiniestuk in de Wall Street Journal dat de openbaarmaking het stemmen ,,onnodig zou politiseren'' en vroegen zich af waarom zij wel en pensioenfondsen (zoals Tiaa-Cref) bijvoorbeeld niet met de billen bloot moesten?

Biggs is evenmin voorstander van het openbaarmaken van het stemgedrag van fondsbeheerders, zij het om een andere reden. ,,Als alles open is, durven ze niet meer, dus dan wordt de kans juist groter dat ze kritiekloos met het management meestemmen.''

Met de controversiële – en nog niet definitieve – regel die bepaalt dat advocaten uit zichzelf fraude moeten melden, door zich zoals dat heet, ,,luidruchtig terug te trekken'' uit een criminele zaak, is Biggs het helemaal eens. ,,Advocaten verdienen op dit moment het meeste geld aan SOX. Alle bedrijven willen weten hoe ze zich aan de regels moeten houden.'' Dan mag je volgens hem wel van ze verwachten dat ze zich verantwoordelijk opstellen, desnoods ten koste van hun beroepsgeheim.

    • Viktor Frölke