Bush verhoogt de druk: respijt voor VN nadert einde

President Bush draaide vannacht de VN de duimschroeven verder aan. De eindfase van beslissingen over Irak is aangebroken.

President Bush bereidde vannacht in zijn State of the Union niet alleen zijn eigen volk maar de hele wereld nadrukkelijker dan tot nu toe voor op een oorlog tegen Irak. Bush verhoogde de druk op de Verenigde Naties meer dan op enig ander moment, sinds hij op 12 september vorig jaar in de Algemene Vergadering van de VN beloofde samen te werken aan de ontwapening van Irak.

In zijn VN-rede gingen toen twee ongespecificeerde ultimata schuil: aan Irak én de VN. Bush ontpopte zich als een unilateralist die het multilateralisme gedoogt, tot voorlopige opluchting van de VN. Diezelfde ultimatieve toon klonk vannacht weer door, zij het met nog meer druk en urgentie. Het respijt dat Bush de wereld en Irak in september gunde door het VN-spoor te kiezen, nadert het einde. Het stootblok komt in zicht: nog maanden doormodderen met wapeninspecties is, na twaalf jaar van bedrog, voor Bush uit den boze.

Het feit dat de president zijn minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, volgende week woensdag naar de VN-Veiligheidsraad stuurt om kennelijk bewijzen van Iraks massavernietigingswapens en banden met Al-Qaeda te presenteren, is het zwaarste diplomatieke drukmiddel dat Bush heeft. Het is een politieke en symbolische stap, die alleen in crises voorkomt. In 1990 liet Bush sr. minister van Buitenlandse Zaken Baker een speciale ministerszitting van de Veiligheidsraad bijeenroepen voor een resolutie over een ultimatum aan Irak.

In feite zet Bush nu met deze missie van Powell de samenwerking met de bondgenoten op scherp en zegt hij dat de eindfase voor besluitvorming over Irak is begonnen; in het besef dat de kans op een vreedzame ontwapening door Saddam klein, zoniet nihil is. De gematigde Powell is meer dan wie ook in de regering-Bush voorstander van bondgenootschappelijke samenwerking en zelfs scepticus inzake militair ingrijpen in Irak, kortom, de multilaterale hoop voor de VN. Als Powell, in zijn rol van Irak-aanklager, volgende week de VN niet kan overtuigen, kan niemand in deze regering dat. En dat weet Bush ook.

Maar Powell moet volgende week wel met heel overtuigende bewijzen komen, wil hij de Veiligheidsraad in één klap overtuigen van de aanwezigheid van massavernietigingswapens én vervolgens bewegen tot multilaterale militaire actie tegen Irak. En ook dat weet Bush kennelijk. Want zijn rede van vannacht getuigde duidelijker dan tot nu toe van zijn vastberadenheid om desnoods buiten de VN om in te grijpen, als het moet.

,,De koers van deze natie hangt niet af van de beslissingen van anderen'', zei hij en beriep zich op zijn doctrine van de preventieve aanval tegen `schurkenstaten' of terroristen. ,,We zullen consulteren'', zei hij multilateraal. Om daar unilateraal op te laten volgen: ,,Maar laat er geen misverstand over bestaan: als Saddam niet vrijwillig ontwapent, voor de veiligheid van onze burgers en voor de vrede in de wereld, dan zullen we een coalitie leiden om te ontwapenen.'' Met telefoontjes naar de Nederlandse en Spaanse premiers en bezoeken morgen en overmorgen van de Italiaanse en Britse premiers is het koppen tellen in Washington in volle gang.

    • Robert van de Roer