1.714 panels zonder conclusie

Veel vragen, maar weinig antwoorden. De op het gisteren afgesloten World Social Forum verzamelde antiglobalisten zijn eensgezind in hun afkeer van Amerika en het IMF, maar konden het niet eens worden over alternatieven.

Een wereld gebaseerd op gelijkwaardigheid met respect voor mensenrechten en voor het milieu. Een wereld waarin kapitaal en imperialisme in welke vorm dan ook zijn verbannen. ,,Op een stille dag kunnen we haar horen ademen'', zei de Indiase schrijfster Arundhati Roy.

In de Zuid-Braziliaanse stad Porto Alegre was die wereld een week lang te zien op het derde World Social Forum. Hier droegen in het zwart geklede en met bivakmutsen getooide anarchisten rolstoelers de trappen op, deelden een Palestijn en een Israeliër gebroederlijk een fles water en zongen ruim 90.000 mensen met de gloed van hoop in hun ogen Imagine van John Lennon.

Anarchisten, hippies, vertegenwoordigers van vrouwen-, homo- en milieubewegingen, indianen, dromers, idealisten, vakbondsleden, socialisten, landloze boeren: ze verzamelden zich in Porto Alegre om hun verhaal te vertellen. Geen van hen heeft het gevoel greep te hebben op beslissingen die door staatshoofden en `quasi-wereldregeringen' zoals de internationale financiële instellingen, worden genomen en die volgens hen wel een grote invloed hebben op hun dagelijks bestaan.

Het World Social Forum ontstond in 2001 naar een idee van Bernard Cassen van het Franse maandblad Le Monde Diplomatique. Hij wilde sociale bewegingen en non-gouvernementele organisaties bijeenbrengen zodat die informatie konden delen over onderwerpen als schuldenverlichting voor ontwikkelingslanden, de democratisering van internationale instellingen en milieuvriendelijke landbouw, om vervolgens tot een gezamenlijke agenda te komen.

Tijdens het eerste forum werd de toestand in de wereld geanalyseerd, vorig jaar werden alternatieven voor een `andere' wereld bedacht. Dit jaar zou het forum strategieën bedenken om die andere wereld te bereiken. Daar kwam de afgelopen week echter weinig van terecht.

Kritiek op en actie tegen neoliberalisme en imperialisme voerden nog steeds de boventoon. De Verenigde Staten, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de voormalige kolonisten in Europa kregen er – in die volgorde – in vrijwel iedere paneldiscussie van langs. Cuba werd geprezen vanwege het decennialange verzet tegen ,,het imperialisme van de VS en het IMF'' zonder dat de deelnemers zich uitspraken over de mensenrechtensituatie in Cuba. De Braziliaanse president Luiz Inácio `Lula' da Silva en zijn Venezolaanse collega Hugo Chávez werden in de brandende hitte als mensenredders toegejuicht.

Het protest van de zogenoemde antiglobalisten tegen de ondoorzichtigheid van beslissingen op regerings- en mondiaal niveau werd bovendien overschaduwd door het protest tegen een oorlog in Irak. Na de aanslagen van 11 september 2001 heeft de anti-oorlogsbeweging zich bij de antiglobalisten gevoegd om samen te ageren tegen imperialisme, nu op militair gebied.

De Canadese journaliste en activiste Naomi Klein, die met haar boek No Logo de afkeer van de alomtegenwoordigheid van commercialisering verwoordde, had om deze reden besloten niet officieel aanwezig te zijn op het forum. In het aanpalende jongerenkamp uitte ze haar kritiek op de ,,beweging der bewegingen''. ,,Er is een hiërarchie aan het ontstaan binnen deze sociale en anarchistische beweging. Er gebeurt veel, maar er zijn nog te veel mensen die vinden dat ze niet worden gehoord.'' Het doel van de beweging is volgens haar nog steeds ,,democratie voor de basis'' en ,,diversiteit'', zowel op cultureel, als politiek en ecologisch gebied.

,,Omdat we niet snel tot een antwoord komen over wat het alternatief is of wat de alternatieven zijn, wordt het verleidelijk ons lot in handen te leggen van politieke leiders als Lula en Chávez en te wachten tot zij ons verandering brengen. Het spijt me, dat is niet de oplossing'', aldus Klein. ,,We zijn effectieve critici, maar we willen toch meer zijn dan dat. De vraag die we ons nu moeten stellen is: wat gebeurt er als je neoliberalisme afwijst? Wat zijn de alternatieven?''

In de wandelgangen van het congresgebouw werd daar deels antwoord op gegeven. Lokale Braziliaanse boeren verkochten onbespoten eten, Boliviaanse dorpelingen vertelden over hun strijd tegen de privatisering van een waterbedrijf, in het jongerenkamp ontstond een alternatief monetair systeem met een nieuwe munteenheid en de mogelijkheid tot ruilhandel.

De officiële panels boden echter geen antwoord, zo ziet ook de organisatie in. ,,Het World Social Forum bestaat uit drie elementen: mobilisatie, deelname en het bedenken van strategieën. We kunnen dit niet bewerkstelligen in een enorm forum als dit. Het definiëren van strategieën is nog niet eens begonnen en veel mensen lijken zich daar geen zorgen over te maken'', aldus organisator Roberto Silva.

,,Er waren 1.714 paneldiscussies en seminars. Is dat een teken van kracht? Als niemand meer kan nagaan wat er werd gezegd, geloof ik van niet. De duizenden aanwezigen waren naar Brazilië gereisd om nogmaals te horen dat de wereld is verdeeld in rijk en arm, noord en zuid, blank en zwart, vrouw en man.''

Het World Social Forum wordt volgend jaar in India gehouden.

    • Titia Ketelaar