Vakbond `opent aanval op poldermodel'

Regiovakbond ABW knaagt aan de macht van de polder. De bond biedt een bedrijf een CAO aan, terwijl Axa de pensioenregeling voor zijn rekening neemt.

Nu CDA en PvdA aan tafel lijken te gaan onderhandelen over een nieuw kabinet, maken de dijkgraven van de polder zich weer breed. De werkgeversorganisaties en de vakbonden, waaraan een belangrijke rol wordt toegedicht bij het economisch herstel van Nederland, hebben hun wensenlijst naar de informateur gestuurd. Tegelijkertijd knaagt een kleine muskusrat aan de dijken van de polder.

De Regiovakbond ABW gaat namelijk in zaken met de Nederlandse dochter van de Franse verzekeringsreus Axa. ABW biedt een bedrijf een CAO aan en Axa een pensioenregeling. Dat laatste kan niet zonder het eerste. Een bedrijf mag zich alleen losmaken van zijn verplichte bedrijfstakpensioenfonds als het een eigen ondernemings-CAO afsluit. Het kleine ABW doet dat wel – om leden te winnen.

,,Een klein bondje met een kleine verzekeraar, dat kan nooit veel voorstellen'', vindt FNV-woordvoerder P. Plas: ,,Het zijn twee dreumesen'' De arbeidsrechtadvocaat J. van Slooten (Stibbe) signaleert echter: ,,Dit initiatief is een aanval op het poldermodel.'' In de polder spreken de grote vakbonden met de werkgevers CAO's af en brengen de aanvullende oudedagsvoorziening onder bij pensioenfondsen, waar zij dikwijls zijn vertegenwoordigd in de besturen. Het maakt dat bonden met de overheid en werkgevers niet alleen praten over de lonen, maar bijvoorbeeld ook over de pensioenpremies.

De macht van de bestaande vakbonden is al enkele jaren aan erosie onderhevig. Na de beurskrach kwellen financiële problemen met name de FNV, de grootste vakbond in Nederland. Het ledental groeit minder snel dan de beroepsbevolking, terwijl vooral veel nieuwe sectoren in met name de dienstverlening – zoals de ICT – weinig bondsleden tellen. Kleinere vakbonden weten steeds vaker CAO's af te sluiten bij ondernemingen. ,,Je ziet steeds vaker kleine bonden omhoog komen uit de kruipruimten van de vakbeweging'', erkent Plas van de FNV.

Onder de kleine vakbonden is ABW een heel kleine, met slechts 8.000 leden in vooral Limburg. Het in Heerlen gevestigde bondje is van oorsprong een mijnwerkersbond, die na de mijnsluiting in de jaren zestig zijn aandacht verlegde naar onder meer de procesindustrie en de zorg. Onlangs sloeg de ABW een grote slag bij Holland Casino, waar het personeel massaal De Unie verruilde voor de Limburgse bond. De deal met Axa moet nog meer leden opleveren.

ABW en Axa komen nu samen op een behoorlijk dichtgetimmerde markt. Bedrijven proberen al langer om zich los te maken van hun sectorpensioenfonds, waar ze nu verplicht bij zijn aangesloten. ,,Enkele jaren terug hebben bedrijven geprobeerd om via het Europees Hof onder die verplichting uit te komen. In het `drijvende bokken-arrest' heeft het Hof dat toen afgewezen'', vertelt advocaat Van Slooten. De huidige pensioenwet vereist alleen dat een bedrijf dat een Alleingang begeert eerst een ondernemings-CAO afsluit.

Zo'n eigen CAO met een kleine bond roept wel wat vragen op. Bij de FNV, die zich afvraagt of bij zo'n CAO `het belang van de werknemer' wel voorop staat. Maar ook bij de jurist Van Slooten: ,,Een bond moet wel leden hebben in het bedrijf en moet ook voldoende onafhankelijk zijn, voor de CAO kan worden erkend. Dat kan een achilleshiel zijn bij dit nieuwe initiatief.'' Het past namelijk niet in de geest van de wet dat – om maar iets te noemen – een werkgever die een eigen CAO wil afsluiten enkele werknemers aanwijst om vakbondslid te worden.

De Verenigde Staten kennen bijvoorbeeld de yellow unions, door werkgevers opgezette bonden waarmee voor werknemers ongunstige CAO's worden afgesloten. In Nederland is het verschijnsel ook niet onbekend. Zo is de bond van Ikea-werknemers er ooit door de Algemene Vakcentrale van beticht een `gele vakbond' te zijn. ,,Het initiatief van AWB en Axa wekt ook de indruk dat een werkgever de bond even kan inhuren'', zegt Van Slooten voorzichtig.

Voor bijvoorbeeld de FNV betekent dit initiatief ,,een kwalijke ontwikkeling die in gaten wordt gehouden''. Van Slooten vraagt zich meer af of het huidige model nu niet `failliet' is: ,,Misschien moet je toch toestaan dat de ondernemingsraad CAO's afsluit. Dat is beter dan dit te doen met een bond die heel weinig leden heeft.''

Maar ook dat zou knagen aan de macht van de vakbonden en dus aan de polder.

    • Karel Berkhout