Geen geld voor boer en tureluur

Het rijk koopt geen natuur meer aan. Dat treft ook de boeren. Zij worden niet meer uitgekocht. ,,Wij staan stil. Wij boeren achteruit.''

De Zeeuwse boerenfamilie De Ruijter heeft wel vrolijker tijden gekend. De broers Coen en Pieter rekenden er al maanden op dat de dienst landelijk gebied van het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij vóór het einde van het jaar een bod zou uitbrengen op hun melkveehouderij even buiten Zierikzee. Hun bedrijf ligt in Borredamme, bij een van de twaalf verdronken dorpen aan de zuidkust van Schouwen-Duiveland, midden in een gebied dat al jaren is bestemd voor natuurherstel. Met de opbrengst zouden Coen (33) en Pieter (35) een nieuw bedrijf kunnen beginnen even verderop op Schouwen, in de polder bij Brouwershaven. Maar vorige maand kwam er een brief waarin de dienst meedeelde dat er toch geen bod zou worden gedaan, omdat het geld voor natuuraankopen op is.

,,De jongens hebben er jaren naar toegeleefd'', zegt vader Leendert de Ruijter (69), van wie de zoons het bedrijf enkele jaren geleden overnamen. ,,De bouwtekeningen voor het nieuwe bedrijf lagen klaar. De welstandscommissie was akkoord. En nu gaat het niet door. Er is geestelijke schade.''

Het demissionaire kabinet-Balkenende heeft fors bezuinigd op het natuurbeleid. Bij de vorming van het kabinet werd al afgesproken dat de helft van het budget voor natuuraankopen zou worden geschrapt. Enkele maanden later kwam daar een totale aankoopstop overheen. Dit jaar zal geen enkel agrarisch bedrijf meer worden aangekocht voor natuurdoeleinden. Aanvankelijk waren vooral natuur- en milieuorganisaties ontstemd. Zij vrezen dat er weinig terecht zal komen van de realisatie van de ecologische hoofdstructuur, een lint van natuurgebieden dat in 2018 voltooid zou moeten zijn. Woordvoerder Robert Moens van Vereniging Natuurmonumenten: ,,We lagen al achter op schema, maar met dit kabinet gaat het nog langer duren. Minister Veerman heeft bovendien een ideologische omslag gemaakt, door meer geld uit te trekken voor boeren en particulieren die natuur beheren. Daar is op zichzelf niets tegen, maar het mag niet koste gaan van de echte natuur. De kabinetsplannen zijn onzin, broddelwerk, schijnoplossingen.''

Ook de provincies klagen over plannen die plotseling niet meer kunnen doorgaan. En nu zijn ook de boeren boos. Woordvoerder Geert Pinxterhuis van LTO Nederland: ,,Wij hebben voorspeld dat er te weinig geld is voor de grote ambities voor de natuur in Nederland. Er werden te veel plannen gemaakt. Maar deze bezuinigingen op natuuraankopen brengen nu wel individuele boeren in grote problemen.'' Natuurmonumenten schat het aantal probleemgevallen op ,,ten minste honderd'', LTO spreekt van ,,enkele tientallen''. Ook Friese natuurbeschermers wijzen op de penibele situatie van boeren door de aankoopstop.

Coen de Ruijter voert samen met zijn broer Pieter een bedrijf met 150 koeien en 160 schapen op honderd hectare grond, waarvan 75 hectare zich bevindt binnen de grenzen van het inrichtingsplan Tureluur, een groot project van Natuurmonumenten om de ecologische schade van de aanleg van de Oosterscheldedam te compenseren. Een gebied met grote cultuurhistorische waarde door bijvoorbeeld het stelsel van inlagen (waterig land tussen twee dijken) en karrenvelden (waar nog sporen te zien zijn van zandafgravingen ten behoeve van dijken), ontstaan door de aanleg van reservedijken. ,,Het is al een mooi gebied, maar we willen het verder versterken'', zegt beheerder Arjan Boon van Natuurmonumenten. Vanaf de Plompe Toren, als enige bouwsel overgebleven van het verdronken dorp Koudekerke, enkele kilometers westwaarts aan de kust, ontvouwt zich een natuurspektakel met op de achtergrond de bulderende Oosterschelde. Het plan Tureluur voorziet in brakke moerassen, herstel van oude kreken en waterpartijen zoals die al zijn gerealiseerd door Staatsbosbeheer in de aangrenzende Prunjepolder. Er zullen meer zoutminnende planten komen, zoals zeekraal en lamsoor, en meer vogels als smienten, kluten en plevieren, rotganzen en brandganzen en de tureluur, naar welke vogel het plan is vernoemd.

Bij De Ruijter is er erwtensoep. De koeien staan op stal, op een enkele koe na die over een zandpad waggelt. Coen de Ruijter: ,,Die is drachtig. Zoekt een geschikte plaats.'' Op de weilanden rondom de hoeve pal achter de dijk foerageren honderden ganzen. Vader Leendert de Ruijter: ,,Ze vreten de eerste snede van het gras weg.'' Coen de Ruijter: ,,We moeten onze koeien langer op stal houden omdat er niet genoeg gras staat.'' Pieter de Ruijter: ,,De ganzen zitten in het natuurgebied. Daar rusten ze 's nachts. Overdag komen ze hier dineren. Het ziet zwart van de ganzen. Maar we mogen de ganzen niet verdrijven, anders krijgen we geen schadevergoeding.''

De familie is teleurgesteld in de overheid, die niet betrouwbaar is gebleken. Coen de Ruijter: ,,De overheid is asociaal bezig. Ze zetten ons aan de kant. Ze laten ons zitten met alle beperkingen, maar ook met onzekerheid. We worden aan het lijntje gehouden. Misschien zitten we hier over tien jaar nog. Zeven jaar geleden kregen wij van de provincie te horen dat wij geen tweede woning en nieuwe schuur mochten bouwen. Het zou beter zijn om ons te verplaatsen. Nu, zeven jaar na een onderzoek naar verplaatsing, hadden wij eindelijk uitzicht op een nieuwe locatie. Dat is nu in de kiem gesmoord.'' Broer Pieter: ,,Ik begrijp best dat de mensen meer geld willen besteden aan zorg of onderwijs. Maar dit is iets anders. Beloofd is beloofd.'' Vader Leendert: ,,Ik kan begrijpen dat de overheid nu even geen natuurgebieden wil aankopen. Maar een plan als Tureluur moet je afmaken. Je moet afmaken wat je bent begonnen.'' Zoon Coen: ,,Voor een ondernemer is stilstand achteruitgang. Een boer is een ondernemer. Wij konden tien jaar lang niet vooruit. Wij staan stil. Wij boeren achteruit.'' Moens (Natuurmonumenten): ,,Er wordt met mensen gesold. De realisatie van de ecologische hoofdstructuur is een groot project zoals de Betuwelijn. Die wordt toch ook niet halverwege afgeblazen?''

    • Arjen Schreuder