`Als Saddam komt, nemen we de benen'

De inwoners van het de facto onafhankelijke Noord-Irak maken zich op voor een vlucht naar de bergen nu een Amerikaanse oorlog tegen Saddam Hussein onvermijdelijk lijkt.

De inwoners van Sulaymaniya in het de facto Koerdische staatje in het noorden van Irak zijn na jaren weer bang voor Saddam Hussein. Ze zijn bang omdat zij vlak over de grens met Saddams Irak het makkelijkste doelwit zijn als de Iraakse leider straks in het nauw komt door de Amerikaanse aanval die hun onvermijdelijk lijkt. Als het zover is ,,heeft Saddam drie opties. Eén: Israël bombarderen; dan leeft hij één dag. Twee: Amerikanen in Koeweit bombarderen; dan leeft hij twee dagen. Drie: de Koerden met gifgas bestoken; dan leeft hij zeker nog een maand. De Iraakse president is een berekenend man. Ik denk dat hij voor het laatste kiest, Koerdistan is dichtbij ook'', zegt Said Amir, Koerdisch zakenman. Hoewel hij ,,de eerste was in Sulaymaniya met een Lexus-terreinwagen'', laat Amir de auto staan als hij moet vluchten. ,,Wij Koerden hebben twee benen en die gebruiken we als we weg moeten wezen.''

Het ministaatje in het noorden van Irak werd in 1991 geboren na de mislukking van de Koerdische opstand tegen Saddam Hussein in de nasleep van de Golfoorlog. Om de honderdduizenden Koerden die de bergen in waren gevlucht voor het Iraakse leger, ertoe te bewegen naar huis terug te keren, namen de geallieerden het gebied boven de 36ste breedtegraad vanuit de lucht onder hun bescherming. Het Iraakse leger vertoont er zich niet. Een officiële eigen naam heeft het gebied niet, om de Turkse en Iraanse buren niet voor het hoofd te stoten, die van Koerdische onafhankelijkheid niets willen weten. Maar in de volksmond heet het gebied Koerdistan; land van de Koerden, die er de overgrote meerderheid vormen.

Wegens hun eeuwige strijdlust zijn de Koerden de gebeten hond in het Irak van Saddams Ba'athpartij, met als dieptepunt de Anfalcampagne in 1988, waarbij Iraakse troepen 4.000 dorpen vernietigden. Ongeveer 180.000 Koerden worden sindsdien `vermist'. In datzelfde jaar bestookten Iraakse vliegtuigen de Koerdische stad Halabja met chemische wapens. Ongeveer 5.000 burgers stierven.

In de straten van Sulaymaniya is niets dat erop wijst dat het Irak van Saddam Hussein 50 kilometer verderop begint. Maar wie verder kijkt dan de internetcafés en BMW's met NL-stickers ziet wel degelijk het verband met de rest van Irak. Buiten de stad zijn checkpoints met gewapende militieleden. Langs de weg staan kapotgeschoten portretten van de Iraakse leider en bij de `grens' staan de tanks van zijn republikeinse garde in slagorde opgesteld. [Vervolg NOORD-IRAK: pagina 5]

NOORD-IRAK

'Iraakse troepen zijn in een uur hier'

[Vervolg van pagina 1],,De Iraakse troepen kunnen binnen een uur in Sulaymaniya zijn'', zegt Barham Salih, minister-president van het gebied van de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK, een van de twee grote Koerdische partijen) waar Sulaymaniya ligt. ,,Dat is geen fijn idee.''

De profvoetballer Omed Abdullah (28) speelt voor de lokale voetbalclub in de Noord-Iraakse mini-competitie. Veel verdient hij er niet mee, maar genoeg om vandaag een héél vat stookolie te kopen. Sinds Saddam Hussein vorige week de oliekraan naar het noorden dichtdraaide, is de prijs verdrievoudigd.

,,We moeten sparen; geld en levensmiddelen'', zegt Abdullah. Voedsel en brandstof zijn essentieel om het lang uit te kunnen zingen. ,,Geld hebben we nodig als we over de bergen naar Turkije of Iran moeten vluchten'', legt hij uit. Zijn ouders knikken: ze hebben de vluchtroute al diverse malen moeten gebruiken. De Koerdische bergen bieden al decennialang de enige bescherming voor het grootste volk zonder officiële eigen staat.

Abdullahs familie kan zich die laatste keer dat de Iraakse troepen kwamen, in 1991, nog goed herinneren. De shi'ieten in Zuid-Irak begonnen de opstand, de Amerikanen beloofden hulp te bieden en ook de Koerden grepen naar hun kalasjnikovs. Enkele dagen heerste er euforie. Vooraanstaande Ba'athleden werden letterlijk in stukjes gehakt en collaborateurs met het Iraakse regime, kregen de kogel. ,,Maar de Amerikanen kwamen helemaal niet. Na een paar dagen rukten Saddams troepen op en onze opstand veranderde in een vlucht'', vertelt Abdullah. Niemand denkt met plezier terug aan de maand die ze aan de Iraanse grens hebben doorgebracht.

Iedere avond kijkt de familie naar de lokale zender Kurdsat, CNN en de BBC. Erg blij worden ze er niet van. Als de tv uit is, zijn het wel de buren of vrienden die een praatje komen maken. Het gaat alleen nog over de aanstaande oorlog. ,,We hebben hier in twaalf jaar een relatief rustig leven opgebouwd. Een Amerikaanse aanval zal veel voor ons op het spel zetten'', vindt Abdullah.

De kostbaarheden zijn alvast samen in een doos gedaan, om snel mee te kunnen nemen. De buren hebben al broodjes gesmeerd, zodat er straks voldoende te eten is. ,,Alleen God weet wie er gaat winnen, maar wij bidden tot hem dat hij de Verenigde Staten de overwinning schenkt. Alleen dan zijn de Koerden ook winnaars. Anders zal weer blijken dat de bergen onze enige vrienden zijn.''

    • Thomas Erdbrink