Requiem 1953

,,Ik heb de watersnoodramp niet zelf meegemaakt, maar woon wél al tien jaar in Zeeland. En ik wil graag muziek schrijven die aansluit op wat er leeft om me heen. Wie componeert moet geen kluizenaar in een ivoren toren zijn, maar iemand die muzikaal stilstaat bij wat er maatschappelijk speelt. En de watersnood van 1953 leeft op dit moment enorm – nu méér dan tien jaar geleden. Oude mensen realiseren zich plots dat dít het moment is over hun herinneringen te praten. Het is nu of nooit. De Provinciale Zeeuwse Courant heeft nu een speciale rubriek voor de stroom rampverhalen.''

De componist Douwe Eisenga (Apeldoorn, 1961) schreef in opdracht van de Stichting Zeeland Nazomer Festival een dodenmis voor de vijftigste herdenking van de watersnoodramp in 1953. Zijn Requiem 1953 wordt zes maal uitgevoerd door het Zeeuws Orkest en Zeeuws Philharmonisch Koor onder Joan Berkhemer.

,,Het idee voor het Requiem 1953 kwam spontaan bij me op. Maar toen ik met de feitelijke uitwerking moest beginnen, heb ik wel getreuzeld en gepiekerd. Wie ben ík om een thema als dit te vertonen? Het duurde even voor ik bedacht dat er niets anders opzat dan een voor de Zeeuwen zo mooi en troostvol mogelijk stuk te componeren. Wanneer een ramp iedereen raakt, moet muziek daarover dat ook doen.

,,Een muziekstuk is abstract, en in die zin als medium dus wezenlijk verschillend van een boek of een film. Je moet in muziek meer afstand tot een onderwerp bewaren, anders wordt het André Hazes – muziek met voorgekookte emoties. Ik heb er daarom heel bewust voor gekozen geen mensen te spreken over de ramp en ook geen getuigen aan het woord te laten in mijn muziek.

,,Het Requiem 1953 bevat de oorspronkelijke Latijnse requiemtekst naast fragmenten van boeteprediker Savonarola en excerpten uit De Zee-elegie van de Russische dichter Vasili Zjoekovski. Maar de tekstuele rode draad is The Flood - Zeeland 1953 van Christopher Levenson, die in 1953 als hulpverlener werkte op Schouwen-Duiveland. Aan deze tekstkeuze heb ik twee maanden gesleuteld. Ik wilde eerst gedichten van Federico Garcia Llorca gebruiken, maar dat mislukte in verband met de rechten. Dat was problematisch, want ik was intussen zo verliefd geraakt op die Spaanse klanken, dat ik er per se aan vast wilde houden. Uiteindelijk heb ik de Russische teksten van Zjoekovski daarom opgenomen in een Spaanse vertaling.

,,In de vijftiende-eeuwse teksten van Hieronymus Savonarola werd ik getroffen door de zin `de afgrond van de barmhartigheid is groter dan de afgrond van de ellende'. Dat deed me denken aan de anekdote over een vrouw die haar hele gezin verloor bij de watersnood. Haar buurman zei: ,,Nou, je zult het er dan wel naar gemaakt hebben!'' Na de ramp bleek uit een onderzoek dat eenderde van achthonderd ondervraagde evacués de vloed ervoer als een straffe Gods. Tot in de Tweede Kamer werd er in die termen over gesproken. Er is ook nooit een parlementair onderzoek naar de conditie van de dijken gekomen.

,,Muzikaal was dit requiem één grote puzzel. Gezien de context moest het een toegankelijk werk worden, en geen intellectualistische piep-knor. Dat was een beperking, maar dat is niet erg. Beperkingen maken creatief, al was het in dit geval niet eenvoudig. De teksten van Christopher Levenson zijn metrisch zo onregelmatig als maar kan. De kunst is dan alles tóch kloppend te maken. Maar ik doe geen concessies aan mijzelf, hoor. Het is helemaal de muziek geworden die ik wilde schrijven. Er zijn ritmische elementen uit de pop, en dat ik me tijdens mijn studie heb beziggehouden met Ton de Leeuw, hoor je ook wel. Daarnaast heb ik een voorkeur voor de minimal music van componisten als Philipp Glass en Arvo Pärt. Maar mijn eigen muziek is absoluut geen minimal music, het is veel gevarieerder. Al met al heb ik ervoor gekozen niet alleen verdrietig terug te kijken. Dit is óók een requiem geworden dat refereert aan de veerkracht van mensen die een ramp als deze hebben kunnen overwinnen.''

Requiem 1953: 30/1 Concert- en Gehoorzaal Middelburg; 31/1 Nieuwe Kerk Zierikzee; 1/2 Bartolomeuskerk, Zevenbergen; 2/2 Scheldetheater Terneuzen; 6/2 Laurenskerk Rotterdam; 7/2 St. Jacobskerk Vlissingen; 8/2 Grote Kerk Goes. Aanvang 20.15 uur. Inl. www.nazomerfestival.nl of (0118) 681100.