Perahia laat het publiek zweven

Vier dagen lang werd er gerepeteerd voor het vierde concert van de vijfdelige serie Carte Blanche voor Murray Perahia in het Amsterdamse Concertgebouw. Nadat de Amerikaanse meester-pianist eerder dit seizoen ondermeer een spraakmakende lezing gaf van Bachs Goldberg Variaties, speelde én dirigeerde hij nu het Pianoconcert nr. 20 KV 466 van Mozart, het Klavier-concert nr. 1 in d van Bach, en tot besluit dirigeerde hij het Nieuw Sinfonietta Amsterdam in de Symfonie nr. 92 `Oxford' van Haydn. Achter de schermen bemoeide Perahia zich ook nog met de Sinfonia in G, Wq. 182 nr. 1 van Bachs op één na oudste zoon Carl Philipp Emanuel, waarmee het vitaal musicerende Nieuw Sinfonietta Amsterdam staande, zonder dirigent en met een kamermuziekachtige verfijning de muzikale loper voor Perahia uitlegde.

En toen gebeurde er een wonder. Want meteen al tijdens de lange orkestinleiding van Mozarts Pianoconcert inspireerde de dirigerende Perahia het orkest tot klinkende spiritualiteit. En vanaf het moment dat hij de eerste toetsen had aangeslagen, kreeg Mozart engelenvleugels en waanden alle aanwezigen zich in het paradijs, inclusief het orkest en de maestro, die zó bezield zat te spelen dat hij het publiek een eerbiedige, kuch- en ritselloze concentratie afdwong.

Perahia lijkt de beperkingen van de materie in alle opzichten ontstegen. Zijn lichaam is één met de vleugel, zijn geest is volmaakt in balans met zijn lichaam en zijn emoties, en de partituur heeft hij zo intens doordacht en doorvoeld dat de noten 'an sich' voor Perahia slechts opstapjes zijn om die magische wereld van klankschoonheid en metafysische wijsheid te kunnen onthullen die achter Mozarts noten schuilgaat.

Het handelsmerk van Perahia is zijn uitzonderlijke vermogen om de muziek uiteen te zetten in lange zangerige lijnen, zodat alles gaat stromen en bloeien, tintelen en vloeien, alsof het eeuwig lente is. Perahia's toucher is van een uitzonderlijke schoonheid, zijn klank is zo rijk en 'hallucinerend' dat het soms net lijkt alsof hij achter de coulissen van onze drie-dimensionale ruimte kan kijken.

Ook het Pianoconcert nr. 1 van Bach werd door Perahia in golvende lijnen uiteengezet, zodat de toehoorders weinig anders konden doen dan zich laten meesleuren door die bedwelmende klankwaterval, waar het geestdriftig musicerende Nieuw Sinfonietta Amsterdam subtiel maar gretig op insprong.

Maar wellicht had Bach nog indrukwekkender geklonken wanneer Perahia hier voor een meer kernachtige benadering had gekozen, met mannelijke staccato's in plaats van vrouwelijk legato's, met wat meer vorm en structuur en wat minder zangerigheid.

Daarna bewees de dirigent Perahia over dezelfde muzikale kwaliteiten te beschikken als de meesterpianist Perahia. Met elegante passie inspireerde hij Nieuw Sinfonietta Amsterdam tot een melodieuze uitvoering van Haydns Oxford-symfonie, waarbij de ultieme klankschoonheid en de ongeremd voortstuwende beweging het wonnen van de strenge vormgeving.

Concert: Murray Perahia (piano), m.m.v. Nieuw Sinfonietta Amsterdam. Werken van C.Ph. E. Bach, Mozart, J.S. Bach, Haydn. Gehoord: 26/1 Concertgebouw Amsterdam.

    • Wenneke Savenije