Opdringerig moralisme in het bordeel

Op een roterende bühne staat een vrouw. Neonletters schreeuwen haar naam uit: LOLA. Lola zingt hitsige liedjes en neuken & pijpen kost extra. Lola trekt klanten naar het bordeel. En het bordeel trekt klanten naar het theater. Dus is de grote zaal van het Derlon Theater in Maastricht tot een hoerentent omgebouwd waar het publiek zich onder het mom van culturele vorming aan pikante lingerie kan vergapen en aan jong vlees. Een prille actrice speelt de ervaren verleidster Lola. Haar collega Gigi voert een striptease op met een banaan: o la la, gniffelen de bezoekers van de voorstelling Lola Lola, terwijl de neonletters blauw en paars aanlopen alsof ze naar adem happen.

Regisseur Léon van der Sanden van toneelgezelschap Het Vervolg heeft goed naar Fassbinders film Lola gekeken want samen met lichtontwerper Uri Rapaport dompelt hij de personages onder in dezelfde freakerige kleuren als in de film. Fassbinders door rondzwenkende camera's gecreëerde beweging probeert hij met behulp van dat draaitoneeltje na te bootsen, hetgeen minder goed lukt: hier geen wervelende personenregie maar een nogal stijve mise-en-scène, voorspelbaar en conventioneel. De o la la-opwinding slaat algauw om in verveling omdat Van der Sanden de meeste acteurs traag en log laat spelen: Fassbinders raffinement ontbreekt en daarmee een deel van de spannend-artificiële sfeer. Zo komt er ruimte vrij voor de zwakke kanten van de Duitse cineast, voor zijn leerstelligheid, zijn betweterigheid, zijn opdringerige moralisme.

Weliswaar maakte Fassbinder Lola in 1981, maar de boodschap is typisch voor het rigide jaren zestig-marxisme waardoor de bourgeoisbengel Rainer Werner werd gevormd. De wereld is een bordeel, luidt die boodschap, het kapitalisme corrumpeert de mensen en de uitgebuite partijen krijgen voor hun exploitatie betaald waardoor hun protest wordt gesmoord. Een andere conclusie laat het script van Fassbinder en co-auteur Peter Märthesheimer niet toe: het is geenszins de bedoeling dat wij zelf nadenken, we moeten ons laten bekeren, tot vijanden van de heersende klasse. Die klasse wordt vooral belichaamd door de verrotte bouwspeculant Schuckert. Hij koopt ambtenaren en politici om en Lola heeft hij gekocht door haar dagelijks in het bordeel te bezoeken. Een nieuwkomer in het stadje, de verse directeur bouwzaken Von Bohm, lijkt de corruptie te gaan aanpakken. Maar zijn integriteit verdwijnt door zijn krankzinnige verliefdheid op Lola en hun huwelijk herstelt de ord: zelfs de meest respectabele burger heeft zich aangepast – aan de hoerige waarden van de vrije markt.

Fassbinders ideeën zijn niet erg origineel. Hij haalde ze zowel bij de studentenbeweging vandaan als bij Bertolt Brecht. Van hem leende hij het ranzige milieu en de didactische intentie, die Nederland van Brecht niet meer pikt, maar van Fassbinder nog wel. Terwijl Brecht leuker is. Van der Sandens enscenering legt de flauwheid van Fassbinders dialogen bloot en de oubolligheid van zijn humor: de oude vrijster bijvoorbeeld, in Lola Lola, hangt van de karikaturale clichés aan elkaar, en de taal smaakt naar beduimelde traktaten.

Steeds weer horen we de muziek van Schubert, ter herinnering aan onze mooie kern. Daar moeten we naar terug, we dienen onszelf te verbeteren dus moeten we ons eerst met de slechte mensen op het toneel vereenzelvigen. Alleen: dat gaat niet, want die mensen blijven sjablonen, onvermogend tot het evoceren van een lach of een traan. Sally-Jane van Horenbeeck als Lola, Hans Trentelman als Schuckert en Paul Hoes als Von Bohn zijn tot politieke statements verstard. O la la, wat heeft dit bordeel ons ontgeild. En cultureel gevormd.

Voorstelling: Lola Lola, naar Fassbinders film `Lola', door Het Vervolg. Regie: Léon van der Sanden. Gezien: 25/1 Derlon Theater, Maastricht. Aldaar t/m 22/2, tournee volgend seizoen. Inl (043) 350 7171 of www.hetvervolg.nl.

    • Anneriek de Jong