Onderzoek naar manipulatie van geluid Radio 4

De klassieke zender Radio 4 begint een onderzoek naar de oorzaken van de slechte geluidskwaliteit van de zender in delen van Nederland. Zendercoördinator Margreet Teunissen vermoedt dat sommige kabelexploitanten door middel van technische ingrepen het geluid aantasten. Sinds enige tijd wordt het door de ether verspreide signaal technisch bewerkt opdat ook de zachtst klinkende passages hoorbaar zijn in het lawaaiige interieur van een rijdende auto. Het signaal dat naar de kabelaansluiting gaat blijft van deze ingreep verschoond, maar lijkt nu toch in aangetaste vorm via sommige kabelnetten te worden verspreid. Radio 4 ontvangt volgens Teunissen de laatste tijd opmerkelijk veel klachten van kabelluisteraars, wat haar doet vermoeden dat sommige kabelexploitanten zich niet aan de contractueel vastgelegde eis houden om het geluid onaangetast door te geven.

Anders dan in popmuziek wordt in klassieke muziek veelvuldig gebruik gemaakt van verschillen in geluidssterkte. Deze `dynamische' verschillen worden alleen in de concertzaal volledig ten gehore gebracht. Bij de productie van klassieke cd's worden al te grote verschillen in geluidsdruk reeds teruggebracht naar een voor de gemiddelde huiskamer aanvaardbaar geacht niveau.

Op pop-cd's wordt vaak gestreefd naar een klein dynamiekverschil: alles bijna altijd hard. Sommige radiozenders die vooral popmuziek uitzenden verhogen ook de afspeelsnelheid van platen om de nummers nog wat vlotter te laten klinken.

Alle popzenders passen op hun beurt opnieuw dynamiekcompressie toe. Daardoor bestaat op die zenders tussen de zachtste en hardste geluiden van dj's en de platen die zij draaien nauwelijks meer verschil in volume.

Vaak wordt het signaal daarna nog verder gemanipuleerd: het beschikbare frequentiespectrum wordt in een aantal stukken verdeeld waarna op ieder deel apart naar wens compressie kan worden toegepast. Daarmee willen deze zenders een individueel geluid creëren waarmee ze de luisteraar aan zich proberen te binden. Deze geluidssignatuur kan per dagdeel worden gevarieerd. Zo wordt bij Radio 2 de dag in vieren gedeeld: op het tijdstip dat de gemiddelde luisteraar wakker wordt is het geluid `rustiger' afgesteld dan op het moment dat deze geacht wordt aan het werk te gaan.

Tot voor kort werd dynamiekcompressie bij Radio 4 alleen in lichte mate toegepast om de zenderapparatuur tegen eventuele te luide signalen te beschermen. Daarmee was het een van de zeer weinige Nederlandse zenders die de muziek zuiver doorgaf.

Classic FM past al jaren hoge dynamiekcompressie toe om, zoals een woordvoerder van het Nederlands Omroep Bedrijf het omschrijft, `het geluid uit de speakers te laten knallen'. Het verhoogde niveau bij Radio 4 is volgens Margreet Teunissen ook ingesteld omdat de zender via de ether vaak onvindbaar is door de aanwezigheid van luidruchtige buurzenders. Tussen 8 uur 's avonds en 6 uur in de ochtend wordt het signaal weer onaangetast uitgestraald.

Het onderzoek van Radio 4, dat in april klaar moet zijn, richt zich vooral op de vraag of kabelexploitanten het verkeerde, voor de ether bestemde signaal aan hun klanten doorgeven, of dat zij het door het Nederlands Omroep Bedrijf digitaal aangeleverde signaal op andere wijze aantasten.

    • Bart Jippes