Inspirerend historicus

Hitler maakte en knakte de reputatie van Hugh Trevor-Roper, de Britse historicus die gisteren op 89-jarige leeftijd is overleden. Hij kreeg wereldfaam met The Last Days of Hitler (1947), een beschrijving van de ultieme val van het Derde Rijk. Dat boek was gebaseerd op zijn eerdere speurtocht in dienst van de Britse militaire inlichtingendienst om na te gaan wat er met Hitler was gebeurd nadat Berlijn door de Sovjets was bezet, en meer in het bijzonder of hij nog leefde. Dankzij de gedetailleerde getuigenverhoren en zijn goede pen reconstrueerde Trevor-Roper Hitlers laatste dagen van binnenuit. Historisch zou dat niet steeds verantwoord zijn geweest. Hij gaf toe moeilijk Duits te lezen en Hitlers rechterhand Albert Speer zou het verslag met hele en halve leugens hebben kunnen kleuren. Voor onderzoeksjournalisten werd Trevor-Ropers methode niettemin een voorbeeld. En voor acteurs, zoals Alec Guinness, wiens claustrofobische Hitler-vertolking in The Last Ten Days rechtstreeks uit Trevor-Ropers werk komt.

Als hoogleraar moderne geschiedenis in Oxford sinds 1957 en een van de directeuren van The Times-groep, leek Trevor-Roper de aangewezen figuur om te zeggen of de in 1983 opgedoken Hitler-dagboeken echt waren of niet. The Sunday Times, kort daarvoor overgenomen door de Australiër Rupert Murdoch die zich op de Britse dagbladenmarkt moest bewijzen, en het Duitse weekblad Stern hadden veel geld voor de primeur. Hoewel er al werd getwijfeld aan de authenticiteit van de zestig delen, gaf Trevor-Roper toch het groene licht. And the rest is history. Via een eenvoudige papiertest werd duidelijk dat het vervalsingen waren. Konrad Kujau, de geobsedeerde maker, en de Duitse tussenpersoon, een journalist van Stern, gingen ervoor de cel in. Trevor-Roper gaf toe dat ,,de normale historische methodes waren opgeofferd aan de noodzaak van een journalistieke scoop'' en wijdde zich sindsdien aan andere grote rijken waarvoor hij steeds historische passie had gehad: het Griekse en Romeinse Rijk, het Byzantijnse, het Perzische en het British Empire in aanbouw.

Met A.J.P. Taylor, met wie hij een vendetta had en die naar dezelfde leerstoel had gedongen, hoorde Trevor Roper tot de bekendste historici van zijn generatie. Tegenover dat ene bedrijfsongeval staat volgens degenen die hem herdenken veel goeds. Hij streed met succes tegen geschiedschrijving die zichzelf al te specialistisch en academisch voordoet. Hij opende zijn vak voor een groter publiek, als een geestig, veelzijdig en produktief verteller, maar zonder op de hurken te gaan zitten. Hij zat als Lord Dacre of Glanton in het Hogerhuis voor de Tories, die hem in 1979 in de adelstand hadden verheven. Zijn oorspronkelijke idee dat het Verenigd Koninkrijk onlosmakelijk met Europa was verbonden, had hij toen ingewisseld voor een somber euroscepsis – maar het was wel historisch verantwoord, zei hij.