Een kat uit de werkelijkheid

Soms hoor je mensen wel zeggen dat één ogenblik, één beslissing hun hele leven heeft bepaald. Ik ben altijd geneigd dat onzin te vinden. Het leven zit zo stampvol ogenblikken, het zou erg moeilijk zijn om daar de paar beslissende in aan te wijzen. Als pubers spraken we graag over hoe alles met alles samenhangt; alles wat je deed maakte dat er andere dingen gebeurden en beïnvloedde zo de loop van de geschiedenis. Nog steeds hou ik nogal van het gedicht van Judith Herzberg waarin ze de visser op Breugels schilderij `De val van Icarus' bedicht. Die visser staat ergens onderin, en vist, en kijkt niet op terwijl in de verte Icarus neerstort in zee, want hij denkt `zelfs het geringste/ opslaan van een oog haalt onherstelbaar/ overhoop en brengt te weeg en brengt te weeg'.

Dat denk ik nog steeds ook wel. Ik verbeeld me niet dat er enig zicht is op de gevolgen van elk van onze handelingen, dan zou het een vorm van magisch denken worden, vergelijkbaar met wat kinderen doen die niet op de randjes tussen de stoeptegels mogen springen want dán. Sommige daden maken trouwens in het geheel niet de indruk iets teweeg te brengen maar juist rimpelloos in de vijver van het verleden te vallen.

Dat alles iets teweeg kan brengen, bleek een paar dagen geleden maar weer eens bij een heel eenvoudige handeling.Ik probeerde te voorkomen dat de kat naar binnen glipte, omdat we weggingen en het alarm aan moest en een kat het hele huis in een loeiende burcht kan veranderen. Dus ik greep haar bij haar halsbandje en trok haar weg bij de deur. Maar ze maakte een rare beweging waardoor het halsbandje zich om mijn vinger en dus ook om haar keel snoerde. Het duurde een poosje voordat we weer los van elkaar waren, een tijd waarin ze ervan overtuigd geraakt moet zijn dat iemand haar probeerde te worgen. Dus toen ze los was vloog ze de aanvaller aan en krabde en beet waar ze kon. Eerst mijn been, toen mijn arm. En ineens spoot er een straal bloed uit een ader in mijn onderarm, op een manier waarop je bloed niet graag je lichaam ziet verlaten. En zo veranderde deze uiterst vredige, zonnige doordeweekse morgen in iets paniekerigs met veel bloed en afbindlapjes en zenuwachtig zoeken naar waar in Houtbaai een dokter te vinden zou zijn en alle kleur verdween uit de wereld die zich alleen nog in vreemde stervormige explosies aan mij voordeed. Een uur later was alles weer gewoon tetanusprik gehad, wonden ontsmet en verbonden, weer praats, plannen voor een rustige picknick aan de voet van de Tafelberg.

Behalve dat het een tamelijk belachelijk soort incident is kom je naar Zuid-Afrika, raak je verwond door een in normale doen uiterst goeiige huiskat illustreerde het ook maar weer eens hoe alles elk moment kan veranderen. Hoe je een moment tot beslissend uit kan roepen (al waren de gevolgen achteraf nu niet bepaald alles omverwerpend) door te denken: had ik nu maar, of: als ik nu niet. En hoe uiterst broos het menselijk lichaam is: iemand met scherpe tanden prikt er zo allerlei gaatjes in. Of iemand met een mes. Of iemand met een pistool.

Van de week werden iets verderop in Kaapstad zes bezoekers aan een homomassagesalon neergeschoten, twee mannen in een kantoor werden door een oud-medewerker om zeep gebracht, twee meisjes in een bar werden uren bedreigd door een gek met een mes (The Cape Argus is dol op zulk soort nieuws) en verder vond alle gebruikelijke inbraak en autoroverij plaats (soms met medeneming van de bestuurder, soms in de auto, soms in de achterbak). Voor degenen die daar het slachtoffer van waren veranderde ook alles van de ene nietsvermoedende minuut op de volgende. Ook zij, of hun nabestaanden, konden de `als hij nu niet' en `had ik nu maar' zinnetjes denken. Elke dag vinden overal van zulke `beslissende' momenten plaats. Maar wat is er zo beslissend aan in een auto zitten, een telefoon opnemen, iemand een drankje serveren, naar een club gaan?

Het beslissende moment is een verhaaltechniek die we graag op de wereld toepassen. In verkiezingstijd kun je het ook veel horen vorig jaar was het debat van de onderuitgezakte lijsttrekkers een beslissend moment, nu las ik weer dat Femke Halsema in het slotdebat het CDA aan een overwinning had geholpen doordat ze zó sterk was dat sommige kiezers die anders PvdA gestemd zouden hebben nu voor GroenLinks besloten met als gevolg dat de PvdA niet de grootste werd. Het is erg aantrekkelijk om achteraf een ordening aan de wereld op te leggen, en te verklaren hoe alles is gekomen. Te zeggen: dáár, daar zie je het gebeuren. Daar verliest Melkert. Daar wint het CDA. Daar maakt iemand de fatale bocht.

Gebeurtenissen worden achterelkaar in oorzakelijk verband geschikt, van verwarde en verwarrende omstandigheden wordt een ordelijk geheel gemaakt. Alfred Kossmann, de schrijver aan wie ik vaak denk, schreef in zijn prachtige novelle Een verjaardag dat het een mens verboden zou moeten zijn om van de wildernis van de ervaring een keurig aangeharkt voortuintje te maken. Toch doen we dat voortdurend, met onze verhaallust. Nadat een verhaal een paar keer verteld is, is het onmogelijk geworden om ooit nog bij de wildernis daarachter terecht te komen, het verhaal heeft de plaats ingenomen van de onoverzichtelijke werkelijkheid en de woorden zijn de wereld geworden. Omdat we dat weten staan we wat sceptisch tegenover die woorden, dienen ze als spel, als mogelijkheden, als bouwstenen voor steeds andere verhalen en zoiets als `de wereld' of `de werkelijkheid' wordt een bijna lachwekkend soort geloof. Dichters en filosofen kunnen zich erg opwinden over de status van de taal, over allerlei onterecht romantisch gepraat over het echte.

Tot een kat uit de werkelijkheid in hun arm bijt.

Daar komt ze binnen. ,,Is u de zachte nacht bevallen, hemelse mevrouw Ping?'' Ze verwaardigt zich langs mijn door haar doorboorde been te strijken.

Weer een mooie morgen die nietsvermoedend begint. Geen enkel beslissend moment in zicht.