Raadselachtige schone, vaak mannenfantasie

De titel van de documentaire Ingénues et femmes fatales d'hier et d'aujourd'hui (2000) blijkt net zo mistig als de vergezochte aanleiding voor deze aflevering van Close-up; de expositie Fatale vrouwen, nog tot 4 mei te zien in het Groninger Museum. Gilles Nadeaus film beschrijft niet het archetype van de spinnenvrouw in noodlotsdrama en film noir, maar toont in oude en nieuwe interviews hoe het beeld van de actrice en de vrouw in de Franse cinema in vijftig jaar is veranderd. De oude interviews komen uit het archief van François Chalais (1917-1996), die als tv-journalist tussen 1954 en 1967 in Cinépanorama en Reflets de Cannes op een directe, licht provocerende manier acteurs en actrices ondervroeg. Zijn weduwe Mei Chen Chalais – die in 1999 met Nadeau al de acteursdocu Les jeunes premiers d'hier et d'aujourd'hui maakte – vroeg vervolgens actrices van toen en nu naar hun kijk op hun carrière en bevindingen als vrouw en filmster.

Het levert afwisselend laconieke, bespiegelende en soms ook licht bitse antwoorden op. Zo becommentarieert Françoise Arnoul (ster in low-budgetgenrefilms als Henri Decoins La chatte) haar soms eendimensionele rollen als mysterieus kijkende verleidster: ,,Omdat je `naakt' bent voor de camera, probeer je een manier te vinden om toch iets te verbergen.'' Michèle Morgan (Quai des brûmes) vertelt hoe ze vaak kritiek kreeg dat ze in haar films zo vaak de blik op oneindig had, terwijl dit simpelweg een regisseursaanwijzing was geweest. Het is zonneklaar: de filmpersonages van de onschuldige `ingénue', raadselachtige schone en het kokette huppeltrutje zijn vooral een mannenfantasie en -fabricage, hoewel Jane Birkin, Charlotte Rampling en Emmanuelle Béart toegeven met deze clichés te spelen. Onbedoeld benadrukt deze Close-up ook de geïmporteerde Amerikaanse monocultuur in Nederland: de Franse films waarin ondergewaardeerde actrices als Marlène Jobert (Le passager de la pluie), Vanessa Paradis (Noce blanche) of Sophie Marceau (Fanfan) schitteren, zijn doorgaans noch in onze bioscopen, noch op onze televisiezenders te bewonderen. Zeer spijtig, tot slot, is de afwezigheid van actrice Christine Pascal (1953-1996), die als geen ander de broosheid van het vrouw-zijn, de creativiteit en het leven belichaamde.

Close-up: De femme fatale in de Franse film, AVRO, Ned.1, 18.58-20.00u.

    • Oliver Kerkdijk