McColumn

Het komt niet vaak voor dat ik het eens ben met McDonald's, maar afgelopen woensdag was het dan toch zover. Twee Amerikaanse tieners, die samen met hun ouders een aanklacht hadden ingediend tegen de corporatie omdat ze het bedrijf verantwoordelijk hielden voor hun overgewicht, werden door de rechter in het ongelijk gesteld. ,,Als je weet, of zou moeten weten, dat het eten van grote bestellingen van supersized McDonald's producten ongezond is en kan resulteren in gewichtstoename, dan is het niet de taak van de wet om je te beschermen tegen je eigen excessen,'' aldus rechter Robert Sweet. ,,Niemand wordt gedwongen om bij McDonalds te eten, behalve misschien de ouders van kleine kinderen die om McDonalds eten, speelgoed of speelplaatsen zeuren,'' voegde hij eraan toe.

,,Een overwinning van het gezond verstand,'' juichte McDonald's, en ik kon ze geen ongelijk geven. Waarom zou je je keuzevrijheid willen ontkennen en de verantwoordelijkheid voor je eigen leven leggen bij de staat of het bedrijfsleven? De begrippen vrije wil en individuele verantwoordelijkheid schijnen weliswaar theoretisch gezien allerlei ingewikkelde implicaties te hebben, en ook zijn filosofen en theologen het er nog niet helemaal over eens dat ze wel bestáán, maar ik koester me graag in de illusie dat ik tot op zekere hoogte invloed kan uitoefenen op mijn eigen leven.

Toen las ik een interview met de directeur van McDonald's Nederland, Paul van der Stoel, in het Rotterdams Dagblad van vorige week. ,,Wij zijn er echt niet de schuld van dat Nederlandse kinderen steeds dikker worden,'' zei hij. ,,Ons voedsel is niet ongezond en in de filialen liggen folders met het caloriegehalte van de producten. De oorzaak van overgewicht ligt ergens anders: kinderen bewegen niet meer.''

Zou McDonald's dan soms zijn veranderd in een health food restaurant? Ik ging op onderzoek uit in een filiaal in een drukke Amsterdamse winkelstraat, en vroeg het meisje achter de kassa hoeveel calorieën er eigenlijk in de producten zaten. ,,In alles zit calorieën, niet toch?'', wendde ze zich tot haar collega, die bevestigend knikte. En hoeveel calorieën precies? Dat ging ze even navragen, tot haar collega op de wand achter me wees, waar inderdaad een plastic folderhoudertje aan de muur hing. `Productinformatie' verkondigde trots: ,,Een maaltijd bij McDonald's past heel goed in een gezond en evenwichtig eetpatroon.'' Maar zijn de maaltijden zelf ook gezond? ,,Daar mag ik niets over zeggen,'' sprak het kassameisje, en vervolgde wat zachter, ,,maar ik zou het niet elke dag doen, hoor, hier eten.'' Niemand in de winkel leek salades te bestellen, of de foldertjes ook maar op te merken.

Nu wilde ik eigenlijk gaan citeren uit de calorieëntabel (een EggMcMuffin bijna net zoveel calorieën als Franse Frietjes? Frituren ze die soms ook?), maar mijn oog viel op de agressief klinkende disclaimer. De lijst is alleen bedoeld `als hulpmiddel bij een dieet vanwege voedselovergevoeligheid'. Bij `andere toepassingen' moet vooraf toestemming worden gevraagd. Voor de `juistheid van de gegevens' neemt het bedrijf `geen verantwoordelijkheid'. En vooral: `niets mag worden gereproduceerd zonder schriftelijke toestemming'. McDonald's is notoir kinderachtig wanneer het op rechtszaken aankomt, dus dan maar niet citeren.

Het doet er ook niet zoveel toe. Natúúrlijk weet iedereen met een beetje gezond verstand (zoals McDonalds reactie na de rechtszaak al aangaf) dat fast food, van welke keten of frietboer dan ook, níet gezond is. Natúúrlijk is het je eigen stomme schuld als je er teveel van eet en dan dik wordt.

Maar zou het dan wel overal zo eenvoudig en, vooral, zo goedkoop beschikbaar moeten zijn? De kwestie is namelijk minder eenvoudig dan het lijkt. Obesitas is in de westerse wereld vooral een probleem van arme mensen. En in tegenstelling tot wat Van der Stoel beweert, bestaat er wel degelijk een directe correlatie tussen de groei van fastfoodketens en de toename in obesitas onder jongeren. Journalist Eric Schlosser heeft in zijn voortreffelijke boek Fast Food Nation overtuigend laten zien hoe er zelfs sprake is van een één op één relatie: verdubbelt het aantal fast food restaurants in een bepaald land, dan verdubbelt daar ook het aantal mensen met vetzucht. In Amerika hebben sommige kinderen niet eens een keus, omdat veel schoolkantines exclusieve contracten hebben afgesloten met fast food corporaties een beleid dat in de jaren tachtig werd goedgepraat door Ronald Reagan met het argument dat ketchup óók een groente is.

Inmiddels weten we ook dat obesitas een grotere bedreiging is voor de volksgezondheid dan tabak. In september kwam de Obesity Taskforce van de Europese Unie dan ook met de aanbeveling om junk food- en frisdrankproducenten aan te pakken, en op peuters en kinderen gerichte advertenties van die industrieën te verbieden. Voedsel is een veel belangrijkere oorzaak van de vetzucht-epidemie dan het gebrek aan beweging, stelde het rapport.

Sindsdien is van deze aanbevelingen weinig meer vernomen. Dat is onterecht. Wettelijke maatregelen tegen de fast food industrie zijn niet op zijn plaats, oordeelde rechter Sweet woensdag ook, `tenzij klanten zich niet bewust zijn van de gevaren van zulk voedsel'. En er waren aanwijzingen, zei hij, dat McDonald's `a McFrankenstein creation of various elements not utilized by the home cook' verkocht.

Meer informatie kan mensen misschien niet van junk food afhouden. Maar waarom zouden we niet de werkelijke kosten ervan doorberekenen in het eindproduct? Zo compenseer je tenminste de stijgende kosten van de gezondheidszorg, om van de milieuvervuiling en andere vervelende bijverschijnselen nog maar te zwijgen (zie Schlosser). Een recent voorstel om accijns te heffen op fast food, dat hier werd weggehoond, was zo gek nog niet.

Postscriptum:

De eindredactie van deze bijlage plaatste boven mijn vorige column een kop die wat kort door de bocht was: `Zet een boete op het dragen van hoofddoekjes'. Niet alleen was dit idee nergens in de tekst terug te vinden, ook weerspiegelt het niet de mening van de jongen die ik citeer, noch die van mijzelf.

    • Corine Vloet