Het is weer tijd om te bukken

De beurs is nagenoeg terug op zijn dieptepunt van vorig jaar. Zes jaar Damrak, koerswinst nul. Kapitaal is schaars en voor velen niet meer beschikbaar.

Open nu een spaarrekening bij Ohra Bank en u krijgt een rente van 6 procent. Aardige reclame, maar één blik op de beurs leert dat er een addertje onder het gras moet schuilen. Banken en verzekeraars kunnen geen 6 procent rendement garanderen als ze op een veilige `risicovrije' Nederlandse staatslening nauwelijks 4 procent ontvangen. Het aanbod van Ohra blijkt slechts twee maanden te gelden en het plafond ligt op 25.000 euro. Anders zouden alle collega's hun miljarden even twee maandjes bij de Arnhemse internetbankier parkeren.

De reclame-actie is illustratief voor het geldtekort in de financiële sector. Bankiers en verzekeraars zijn naarstig op zoek naar kapitaal om er – dat is hun vak – geld mee te kunnen verdienen. In de hoogtijdagen van de beurs lag het geld voor het oprapen. Nu kampt iedereen met schaarste.

De AEX-index sloot deze week onder de 300 punten. Dat is net zo hoog als zes jaar geleden en is tevens de grens die bij veel verzekeraars en pensioenfondsen alleen maar voorkomt in worst case-scenario's. Toen de toonaangevende beursgraadmeter van Amsterdam vorig jaar tot dit niveau daalde, schatte de Pensioen- en Verzekeringskamer het gat bij pensioenfondsen op 23 miljard euro. Zoveel komen zij tekort om aan hun toekomstige verplichtingen te kunnen voldoen.

De angst dat het huidige lage beursniveau een nog lager niveau in de hand werkt groeit weer op de financiële markten. Pensioenfondsen met te weinig bezittingen zien zich bij te lage koersen gedwongen de risico's te verlagen en aandelenbezit te verkopen. Dat geeft alleen maar meer druk op de waarde van aandelen.

Bestuursvoorzitter Ewald Kist van bankverzekeraar ING droeg deze week zelf een steentje bij aan de koersdaling van het eigen aandeel. De topman zei woensdag dat een 10 tot 15 procent lagere beurs het concern zou kunnen dwingen het vermogen te versterken. Een lagere beurs tast het incasseringsvermogen van ING aan doordat de financiële instelling veel belangen in Nederlandse beursgenoteerde ondernemingen heeft. Al eerder moest het concern afscheid nemen van het gebruik om de winst te stutten met boekwinst op verkochte aandelenpakketten. De reserves zijn te klein geworden om dat beleid vol te houden.

Beleggers vinden het misschien niet leuk, maar ING is een bedrijf dat ten minste nog een beroep op de kapitaalmarkt kan doen. Steeds meer anderen wordt de toegang tot de kapitaalmarkt ontzegd. De lage koersen van hun aandelen en van hun verhandelbare leningen maken de uitgifte van nieuwe effecten onmogelijk.

Automatiseringsbedrijf Getronics wordt momenteel op die manier gemangeld. Zowel de obligaties als aandelen verloren tientallen procenten van hun waarde. Een reddingsplan om het bedrijf van een loodzware schuldenlast te verlichten loopt daardoor gevaar. Getronics moet in april 2004 een lening aflossen en probeert de schuldeisers met nieuwe aandelen af te kopen omdat het niet genoeg geld heeft.

De huidige beurswaarderingen voeren ook de druk op bij andere ondernemingen die veel schulden hebben. Concerns als handelsbedrijf Buhrmann, machinebouwer ASML, automatiseringsbedrijf LogicaCMG, supermarktketen Ahold of voedingsbedrijf Numico zien allemaal dezelfde soort verplichtingen op zich afkomen. De bedrijven hebben alle relatief veel schuld, een terugval in de winstgroei en een ingeklapte beurskoers. Wanneer zij niet op tijd zorgen dat er voldoende geld is om een lening af te betalen op het moment suprême, riskeren zij de fuik waarin KPN, Versatel, UPC en Getronics eerder terecht kwamen.

Wat dat betreft krijgt de winstgroei bij de meeste grote ondernemingen inmiddels niet meer de belangrijkste aandacht. Die gaat uit naar de kasstromen binnen het bedrijf. Zij bepalen het vermogen om te investeren en de macht om de schulden te saneren. Schrapen en bukken voor een kwartje is momenteel het adagium. Voor bedrijven, voor beleggers en voor consumenten.

Wat bedrijven op de huidige beurs tot elke prijs proberen te voorkomen is de noodzaak van een kapitaalinjectie. Geld is in jaren niet zo duur geweest, net nu veel bedrijven er om staan te springen. Wie afhankelijk wordt van de welwillendheid van de bank of de (verdwenen) belegger is in het huidige klimaat al snel het haasje.

    • Jeroen Wester