De baas van president Bush

President Bush houdt dinsdag zijn jaarlijkse State of the Union toespraak. De politieke munitie om de weerstand tegen zijn beleid in de kwestie-Irak om te zetten in steun, wordt geleverd door Karl Rove, de adviseur die Bush groot maakte.

Wanneer begon u serieus na te denken over een presidentskandidatuur van George W. Bush? Een lachje glijdt over de bleekbolle wangen van Karl Rove. ,,Op 25 december 1950.'' Dat is Rove's geboortedatum.

Dit dialoogje vond een jaar geleden plaats tijdens een van de zeer zeldzame semi-publieke optredens van de belangrijkste politiek adviseur van president Bush. Het was een typerende uitspraak, vol bescheidenheid, maar tegelijk trots: de 43ste president van de Verenigde Staten is zijn levenswerk.

Karl Rove ziet er uit of hij met bijbelkrantjes langs de deuren gaat. Hij wordt vaak omschreven als de machtigste man in het Witte Huis, het brein, zo niet de baas van de president. Zelf is hij de eerste om die notie te kleineren. Hij treedt zelden op de voorgrond. Maar als president Bush er dinsdag in slaagt Amerika en de wereld ervan te overtuigen dat het goedkomt met de economie en dat oorlog tegen Irak gerechtvaardigd is, dan is dat in belangrijke mate zijn werk.

Rove was degene die in 1993 de eerste campagne van Bush voor het gouverneurschap van Texas leidde. Die staat was twaalf jaar geleden vast in handen van de Democraten en is nu de thuisbasis van de Republikeinse macht. De succesformule waarmee Bush in Texas kwam, zag en overwon is in grote trekken op nationale schaal herhaald. Dat is te danken aan de rolvastheid van George W. Bush én de door niets en niemand af te leiden coherentie van degene die hem groot maakte.

De formule is schijnbaar eenvoudig: bouw een onverbrekelijke band met christelijk conservatieve groepen, vooral buiten de grote steden, en doe voldoende gerichte handreikingen naar beïnvloedbare groepen die van oudsher meer Democratisch stemmen, zoals handarbeiders, vakbondsleden, katholieken en latino's (die intussen talrijker zijn dan de Afrikaanse Amerikanen).

Die aanpak heeft gewerkt in Texas, waar Bush bijna twee termijnen volmaakte als gouverneur. De aanpak bracht Bush ook naar het centrum van de natie en de wereld, en wordt met onverminderd krachtige hand toegepast. Wie zich afvraagt hoe een vrije markt-president de staaltarieven kan verhogen, komt direct uit bij Karl Rove. Hij weet hoe tienduizenden staalwerkers in politiek onzekere staten als Ohio, West Virginia en Pennsylvania zijn los te weken van hun Democratische wortels. Wie zich afvraagt waarom Bush zich in toenemende mate fel tegen stamcelonderzoek en abortus uitspreekt, en tegelijk claimt compromissen te sluiten, hoeft niet verder te zoeken dan Rove's tekentafel.

Karl Rove is de man die de langetermijnagenda van de president opstelt en bewaakt. Hij zorgde dat binnen een paar maanden na Bush' aantreden de eerste grote belastingverlaging door het Congres was gejaagd. Hij was degene die onmiddellijk inzag dat de oorlog tegen het terrorisme de president een langdurige, bijna bovenpartijdige status als oorlogspresident kon geven.

Hij was volgens alle aanwijzingen ook de man die in de loop van afgelopen zomer voorzag dat met het voltooien van de militaire operaties in Afghanistan, de uitzonderlijk hoge waarderingscijfers voor de president zouden afvlakken. Tenzij de al veel langer bestaande afkeer van Saddam Husseins Irak bij de felste haviken in Republikeinse buitenlands-beleidkringen (meer bij Defensie dan Buitenlandse Zaken) zou worden omgezet in een nieuwe crisis.

Wat eind vorige zomer een cynische veronderstelling leek, werd rond de tussentijdse verkiezingen van november als een evidente waarheid gezien: de door Rove persoonlijk gerekruteerde kandidaten door het hele land konden de afkeuring van president Bush' economische beleid overwinnen door zich te presenteren als `veilige handen' in die twee oorlogen. Via zijn zorgvuldig (door Rove) geplande reizen naar staten met winstkansen, maakte president Bush de winst tot zijn winst.

Rove is omschreven als `de Bobby Fischer van de Amerikaanse politiek'. Hij denkt vele zetten vooruit en kent de geschiedenis en de feiten van het spel. Hoewel men steevast ontkent dat politieke motieven het beleid van deze president bepalen, is dat bij uitstek waar Rove een meester in is. Volgens een van de weinige authentieke lekken uit dit extreem gedisciplineerde Witte Huis (het in Esquire van deze maand gepubliceerde memo van John DeIulio, de inmiddels teruggetreden Directeur voor Geloofs-initiatieven) is Karl Rove ,,enorm machtig, misschien de machtigste presidentiële politiek adviseur sinds het Hoover-tijdperk''. [Herbert Hoover was president van 1929 tot 1933.]

DeIulio blijft Bush bewonderen om zijn fatsoen, zijn oprechte godsdienstigheid en zijn loyaliteit, maar stelt met schrik vast dat in het door Rove gedomineerde klimaat binnen de Witte Huis-staf intellectuele argumenten nauwelijks ter sprake komen. Politieke overwegingen overschaduwen beleidsafwegingen. Met een vrijwel totaal gebrek aan kennis van zaken en een overdosis aan opvattingen wordt het beleid gestuurd.

Hoewel Witte Huis-bronnen het systematisch ontkennen leunt het buitenlands beleid zwaar op binnenlands politieke calculatie. Zoals de ambassadeur van een grote Europese natie deze week persoonlijk constateerde, toen hij Rove op kantoor aantrof met in de hand de laatste publieke opiniepeilingen die aangeven, dat het Amerikaanse volk in meerderheid niet achter een oorlog tegen Irak staat als steun van de Veiligheidsraad ontbreekt.

Karl Rove, door insiders omschreven als een opmerkelijk ontspannen en vriendelijke man, staat ook bekend als een krijger. Politiek is oorlog. Hij was de man die tijdens de voorverkiezingen de Republikeinse kandidatuur van oorlogsheld John McCain genadeloos de grond in adverteerde. Zijn oog is nu gericht op Bush' herverkiezing in 2004. Als het nodig is voor dat doel ziet hij er geen been in zwart te noemen wat wit is, en wit wat zwart is.

Een voorbeeld is het jongste voorstel tot afschaffing van de dividendbelasting, door werkelijk iedereen die kan rekenen aangemerkt als een cadeau voor de allerrijksten, werd door Rove deze week bestempeld als een bewijs dat deze president er is ,,voor de gewone man''. Op een ontbijt met The Christian Science Monitor zei hij: ,,Wij willen dat meer mensen eigenaar van dit land worden. Rijkdom is te belangrijk om aan de rijken over te laten.'' Karl Rove heeft zes universiteiten bezocht zonder er aan één af te studeren, maar dat is talent.

    • Marc Chavannes