Afghanistan weert `opdringerige' tv

Afghanistan buigt zich over de opstelling van een nieuwe grondwet voor het land. Opperrechter Shinwari weet al waar het naar toe moet: het land wordt weer streng-islamitisch.

Het Hooggerechtshof in Afghanistan heeft opnieuw een voorschotje genomen op de islamitische inrichting van het land. Deze week drong opperrechter Fazil Hadi Shinwari aan op een uitzendverbod van buitenlandse tv-programma's, wegens hun ,,on-islamitische'' karakter.

Een negen man tellende Constitutionele Commissie buigt zich momenteel over de opstelling van een nieuwe grondwet voor Afghanistan, maar als het aan Shinwari ligt, ligt het streng-islamitische karakter ervan bij voorbaat vast. Al vlak na zijn benoeming tot opperrechter verklaarde Shinwari begin vorig jaar voorstander te zijn van toepassing van lijfstraffen op grond van de islamitische shari'a-wetgeving.

Toen de extreemfundamentalistische Talibaan de macht grepen, maakten ze van Afghanistan een `Islamitisch Emiraat', daarmee het godvrezende karakter van hun land onderstrepend. Na de verdrijving van de `Koranstudenten' is Afghanistan weer omgedoopt tot een gewone islamitische staat. Maar wat die precies inhoudt, en hoe die constitutioneel vorm moet krijgen, daarover is in Afghanistan het laatste woord nog lang niet gezegd. De commissie die met voorstellen moet komen, zal mogelijk in maart al een eerste ontwerp op tafel leggen. De bedoeling is dat de nieuwe grondwet eind dit jaar of begin volgend jaar wordt bekrachtigd op een Loya Jirga.

Waarnemers voorspellen dat de komende tijd de spanningen in de samenleving sterk zullen toenemen – in de aanloop tot cruciale besluitvorming over de nieuwe staatsinrichting van Afghanistan en parlementsverkiezingen. Tegenover elkaar staan de traditionalistische, fundamentalistische groepen, waarvan opperrechter Shinwari een typische exponent is, en de meer gematigde, modernistische elementen. Shinwari heeft al eens gezegd dat hij, net als de Talibaan, voor een strikte interpretatie van de shari'a is, maar dat hij, anders dan de Talibaan deden, wel wil zorgen voor zorgvuldige procesvoering tegen schenders van de islam. Ook zullen de straffen in sommige gevallen wat minder zwaar zijn. Onder de Talibaan werden vrouwen die bij hun mannen wegliepen geëxecuteerd, ,,wij stoppen ze drie tot vier maanden in de gevangenis'', zei Shinwari vorig voorjaar.

Afgelopen zomer, tijdens de Loya Jirga in Kabul, fulmineerde opperrechter Shinwari tegen de minister van Vrouwenzaken, Sima Samar, die daarop niet werd herbenoemd. Begin november trad Shinwari op tegen de 44-jarige rechter Marziya Basil. Die had het gewaagd om tijdens een bezoek met nog dertien vrouwelijke overheidsfunctionarissen aan de Verenigde Staten, zich blootshoofd te onderhouden met president Bush en diens vrouw Laura. Foto's van haar zonder hoofddoek bezegelden haar lot als rechter: ze werd ontslagen op instigatie van het Afghaanse Hooggerechtshof en kreeg pas na bemiddeling van de nieuwe minister van Vrouwenzaken een nieuwe baan.

Begin deze week liet opperrechter Shinwari opnieuw van zich horen met zijn aanwijzing aan een aantal kabelmaatschappijen in Kabul om niet langer buitenlandse televisieprogramma's door te geven wegens hun aanstootgevende ,,pornografische'' en ,,anti-islamitische'' karakter. Woensdag scherpte hij die maatregel verder aan: de doorgifte van buitenlandse films en programma's moet geheel worden gestopt, of het nu gaat om kabelontvangst of, zoals in het merendeel van de huishoudens, via satellietschotels. Dat gaat al een heel eind in de richting van het totaalverbod op televisie kijken dat onder de Talibaan gold.

Net als Pakistanen zijn Afghanen gek van vooral hindoestaanse soaps, musicals en films. Ook daarvan mogen ze van de islamitische rechtsgeleerde Shinwari nu kennelijk niet langer genieten. Toch richt Shinwari zijn pijlen vooral op het decadente Westen. ,, Of het nu gaat om kabeltelevisie of iets anders, deze uitzendingen hebben een negatieve invloed op Afghanistan en moeten worden verboden'', zei hij. ,,Het Westen probeert zijn ideologie aan Afghanistan op te dringen. Afghanistan is een moslimland en onze tradities zijn gebaseerd op de islam. Het is van weinig belang hoe men er in andere landen over denkt. Wij beslissen over onze eigen wetten en wij nemen daarvoor onze verantwoordelijkheid. Ik vraag aan de Europeanen en andere landen om hun cultuur en hun opvattingen voor zichzelf te houden.''

Onduidelijk is waarom de opperrechter juist nu in het geweer komt. Feit is wel dat de nationale televisie nog in de kinderschoenen staat met, in ieder geval voor de buitenstaander, nogal brave programma's. Ontvangers van satelliet- en kabeltelevisie hebben de keuze uit tientallen kanalen, afkomstig uit alle delen van de wereld, waaronder ook sekszenders.

Nu is het aan het ministerie van Informatie en Cultuur om deze satellietuitzendingen te verbieden. Maar minister Sayed Makhdoom Raheen heeft zich nog niet erg happig getoond om te handelen naar aanwijzing van het Hooggerechtshof – wat niet verwonderlijk is. Met het verbieden van televisie in een stad die nog maar ruim een jaar geleden is bevrijd van de Talibaan, en waar op vele daken schotelantenne's zijn gemonteerd, zal de overgangsregering van Karzai zich niet bepaald populairder maken.

    • Wim Brummelman