Verplicht integreren

Minder immigranten, omdat anders de integratie mislukt, is niet de weg die Canada kiest. Canada wil juist meer immigranten, op één voorwaarde. Immigratieminister Denis Coderre wil de nieuwkomers verplichten zich over het land te verspreiden, om het aanbod af te stemmen op de behoeften van de arbeidsmarkt. Immigranten reageren verdeeld op het plan. ,,Het lijkt wel communistisch China.''

Er is werk aan de winkel in de dorpen in Canada, zegt Denis Coderre, de Canadese minister van Immigratie. Artsen en leraren worden gevraagd, verplegend personeel, ingenieurs en computerprogrammeurs, elektriciens en loodgieters m/v. Dus, gediplomeerden uit India, Tunesië, Colombia of waar dan ook: kom naar Canada en ga aan de slag in Moose Jaw, Saskatchewan of Stony Mountain, Manitoba.

Kandidaten uit alle delen van de wereld zijn welkom om het dreigende tekort aan arbeidskrachten in Canada aan te vullen, zegt de liberale minister Coderre in een vraaggesprek met deze krant. Als Canada verzuimt om meer professionele immigranten te werven, zegt hij, dan zit het land over vijf jaar met een tekort van een miljoen arbeidskrachten. Daarna wordt het nog nijpender, want de Canadese bevolking groeit niet hard genoeg en vergrijst snel, bleek vorig jaar uit een volkstelling. Zo ligt het Canadese geboortecijfer op 1,52 (kinderen per vrouw), vergelijkbaar met het niveau van Nederland, maar aanmerkelijk lager dan de 2,08 in de Verenigde Staten.

,,Vanaf 2009 zal onze arbeidsmarkt afhankelijk zijn van immigratie, en vanaf 2026 is zelfs onze bevolkingsgroei afhankelijk van immigratie'', zegt Coderre. Hij wil het aantal immigranten dat Canada opneemt verhogen tot ten minste 300.000 per jaar, ofwel één procent op een bevolking van ruim 30 miljoen. De laatste tien jaar schommelt het aantal nieuwkomers tussen de 175.000 en 250.000.

Zijn plan ligt goed bij de regerende liberalen, een pro-immigratiepartij die in Canada stevig in het zadel zit en altijd veel stemmen onder nieuwkomers trekt. Bovendien is er in Canada geen sprake van een anti-immigratiestemming of breed gedragen vreemdelingenhaat. ,,Canadezen zijn zich bewust van de waarde van immigratie'', zegt Coderre. ,,Het is een belangrijk deel van onze identiteit.'' En uiteindelijk is het ook een kwestie van eigenbelang, voegt hij eraan toe: ,,Het is een zaak van overleven, van concurreren op de wereldmarkt en in staat zijn volwaardig mee te blijven doen.''

Goed nieuws dus voor kansjagers met professionele vaardigheden uit minder welvarende landen. Er is echter één voorwaarde: als het aan Coderre ligt trekken niet alle nieuwkomers direct naar de grote multiculturele steden Toronto, Montreal en Vancouver. Nu doet 81 procent van alle immigranten dat. Zo trok Toronto in 2000 108.000 nieuwkomers, meer dan welke stad in Noord-Amerika ook. De Canadese regering streeft naar een betere spreiding. Niet alleen om Toronto te ontzien, maar ook om ervoor te zorgen dat de vaardigheden van hoger opgeleide immigranten inzetbaar zijn in kleinere steden en dorpen. Vacatures blijven daar vaak lang onvervuld.

Coderre heeft voorgesteld dat Canada ,,een wederzijdse overeenkomst'' sluit met kandidaat-immigranten, met als doel tot 2011 een miljoen nieuwkomers naar kleinere plaatsen te sturen. Volgens het voorstel wordt van hen verwacht dat ze voor een periode van drie tot vijf jaar werken in een bepaalde functie in een door de Immigratiedienst vastgestelde plaats, op basis van een tijdelijk werkvisum. Daarna krijgen ze hun Canadese papieren en zijn ze vrij te gaan en staan waar ze willen. Als alles volgens plan verloopt, zijn ze dan genoeg ingeburgerd in hun nieuwe woonplaats om daar wellicht ook te willen blijven.

,,De strategie is gebaseerd op een inventarisatie van de behoeften per regio'', verklaart Coderre. ,,Als we in een bepaalde streek verplegers nodig hebben, en de verplegers komen uit de Filippijnen, dan komt het visumkantoor tussenbeide en zeggen we: wij hebben een baan voor jou. We tekenen een contract dat je voor drie tot vijf jaar in die streek zal werken. Je brengt je gezin mee. Na die drie à vijf jaar krijg je een permanente verblijfsvergunning. Maar tot die tijd vervul je je plicht en lever je een bijdrage door je vak te beoefenen in een bepaalde regio.''

Volgens Coderre is het plan vergelijkbaar met de belofte van een gratis lap grond waarmee aan het einde van de negentiende eeuw migranten naar het westen van Canada werden gelokt. ,,Toen was de stimulans een stuk land waarmee je als boer aan het werk kon. In de 21ste eeuw is de stimulans dat je een baan kunt krijgen op je eigen vakgebied.'' Dat is aantrekkelijk, want in de grote steden komt het voor dat pas geïmmigreerde ingenieurs werken als pizzabezorger, of artsen als beddenverschoner.

Toch bestaat er kritiek op het plan. Een woordvoerder van een Chinees-Canadese belangenorganisatie zei dat het voorstel om de bewegingsvrijheid aan banden te leggen haar ,,deed denken aan communistisch China.'' Dergelijke beperkingen zijn niet in overeenstemming met de Canadese grondwet, menen ook voorvechters van burgervrijheden. Andere critici hebben vraagtekens geplaatst bij de praktische uitvoerbaarheid van het idee. Moeten immigranten die tegen de afspraak in verhuizen, worden opgespoord en gedeporteerd?

Volgens Coderre moeten de details van het plan nog worden uitgewerkt, maar wat hem betreft ,,is het geen kwestie van dwang, maar van verleiding''. Er is niets ongrondwettigs aan het concept, zegt hij. De Canadese wet kent het tijdelijke werkvisum al. Het wordt op beperkte schaal toegepast in de land- en tuinbouw, voor buitenlanders die in de zomermaanden fruit komen plukken bijvoorbeeld. ,,Wil je meedoen, dan sluiten we een vrijwillige overeenkomst'', zegt de minister. Maar, voegt hij eraan toe, ,,als je jouw deel van het contract niet nakomt, dan doe ik wat mij te doen staat.''

Andere critici hebben het voorstel van Coderre vergeleken met het Europese beleid van gastarbeiders, en de bijwerking van het ontstaan van `getto's van een onderklasse'. Volgens Haroon Siddiqui, commentator van de Toronto Star, is de Canadese traditie van immigratie juist zo succesvol omdat die uitgaat van gelijkheid voor iedereen. Met het nieuwe plan ,,zal Canada permanent twee klassen burgers krijgen'', waarschuwt hij, ,,want degenen die doorstromen naar staatsburgerschap zullen worden vervangen door nieuwkomers''.

Coderre verwerpt die analogie. ,,We hebben maar één klasse burgers in Canada: eerste klas'', zegt hij fel. Bovendien heeft Canada de immigrant een hoop te bieden: ,,Een nieuwe toekomst voor je gezin en een baan op je eigen vakgebied.'' Het gaat niet om de vuile klusjes, zoals bij gastarbeiders, maar juist om de mogelijkheid tot professionele ontplooiing. ,,Het is een beleid waarbij mensen de kans krijgen een bijdrage te leveren aan de economische ontwikkeling van de regio's op een manier die ze echt willen.''

Een land mag ook best wat van zijn nieuwkomers verwachten, vindt Coderre, en hij wordt daarin gesteund door de regio's. ,,We zijn het erover eens dat we een strategie nodig hebben om diegenen binnen te brengen waar ons land behoefte aan heeft.'' Canada is opgebouwd door immigranten, en heeft een traditie waarin iedereen ,,verschillend is, maar toch gelijk''. Dat moet zo blijven, maar tegelijkertijd is immigratie ook ,,een investering'', aldus Coderre. ,,Mijn taak is ervoor te zorgen dat we de arbeidskrachten krijgen die we nodig hebben.''

    • Frank Kuin