Moskouse rechter werkt niet mee

Russen roepen voor het eerst hun overheid ter verantwoording voor de rechtbank. Maar rechter Gorbatsjova werkt niet mee.

Ook bij de uitspraak vond rechter Marina Gorbatsjova het niet nodig haar bitse toon te laten varen. ,,Geweigerd'', zo hamerde ze met een stenen gelaat de eerste drie eisen af voor één miljoen dollar smartengeld aan slachtoffers en nabestaanden van het Nord-Ost gijzeldrama. Daarmee is de trend gezet: de Moskouse Tverskoi-rechtbank werkt niet mee aan de historische eerste poging van Russische onderdanen om de macht ter verantwoording te roepen voor de nonchalante omgang met hun levens.

De zaak Nord-Ost heeft advocaat Igor Troenov in één klap tot mediaster gemaakt: hij opende gisteravond alle tv-journaals. Troenov kwam op het idee de stad Moskou te dagen voor de chaotische medische zorg aan de door een onbekend strijdgas bedwelmde gijzelaars na de bestorming van het Nord-Ost-theater op 26 oktober. Daarbij stierven 129 gijzelaars en raakten tientallen anderen invalide. De advocaat lijkt school te maken: collega Boris Koeznetsov kondigt deze week in de krant Gazeta namens nabestaanden van de ramp met de onderzeeër Koersk een miljoenenclaim aan tegen de Russische vloot.

Het gaat niet om het geld, beklemtoont Troenov. ,,Wij willen de mensen die verantwoordelijk waren voor de chaos ter verantwoording roepen en de regering wakker schudden.'' Want van de staat valt weinig te verwachten. De aan de leiband van het Kremlin lopende Doema weigerde een onderzoek in te stellen naar de afwikkeling van het gijzeldrama, en regeringsgetrouwe media hekelen Troenovs poging dan maar via de rechtbank duidelijkheid te krijgen. De advocaat zou een duistere figuur zijn die roem wil oogsten over de ruggen van zijn cliënten, de eisers inhalige hysterici.

De slachtoffers luchtten deze week in de rechtbank vooral hun hart, voor zover rechter Gorbatsjova hun de tijd gunde. ,,Waarom wisten de artsen niet welk gas werd gebruikt? Waarom werden vierhonderd gijzelaars afgevoerd naar ziekenhuis nummer 13, waar slechts vijftig man personeel werken?'', zei Aleksander Chramtsov met een brok in zijn keel. Hij verloor zijn vader, een trompettist in het Nord-Ost-orkest.

,,Zelfs in de Afghaanse oorlog was de medische zorg beter geregeld dan bij deze treurige puinhoop'', meende Zoja Tsjernetsova. Zoja kan het weten: zij werkte in 1979 als verpleegster bij het Rode Leger in Afghanistan. Daar verzorgde ze tientallen gewonden van elite-KGB-eenheid Alpha na de bestorming van het presidentiële paleis van Kabul. Diezelfde Alpha-eenheid vergaste op 26 oktober haar 21-jarige zoon Danila. Hij werkte als suppoost in de schouwburg. Na de bestorming stond Zoja in de regen en snijdende wind anderhalf etmaal met een foto van Danila voor stadsziekenhuis nummer 13. Niemand herkende hem. [Vervolg RUSLAND: pagina 5]

RUSLAND

Moskouse rechter: 'nee' in recordtempo

[Vervolg van pagina 1] Op zondagavond sloop Zoja via een achterdeur het gebouw van de crisisstaf binnen en trof daar een Moskouse politica, die ze ,,van moeder tot moeder'' vroeg wat ze moest doen. ,,Probeer het mortuarium'', suggereerde de politica. In stadmortuarium nummer 11 vond Zoja de volgende ochtend Danila. Niemand had naar zijn identiteitspapieren gezocht, wel was er zonder toestemming sectie verricht.

Moskou schonk Zoja achteraf 100.000 roebel, zo'n drieduizend euro, en regelde de begrafenis. ,,Met de goedkoopst mogelijke doodkist'', zegt Zoja. ,,Hij leek wel van karton, Danila paste er met zijn twee meter nauwelijks in. Met nieten hadden ze er nog wat blauwe linten aan vastgekramd. Er was ook een grafkransje, zonder lint.'' Zoja begroette gisteren het afwijzende vonnis van rechter Gorbatsjova met berusting. ,,Wat wil je, dat mens krijgt van de stad Moskou haar salaris en haar appartement.'' Eigenlijk verwachtte niemand dat de eis van één miljoen dollar voor elk van de 61 eisers een kans maakte. Behalve advocaat Troenov, die eerder blufte ,,deze zaak niet te kunnen verliezen''.

Het probleem is dat zijn eis een novum is in het Russische recht. Dat voorziet niet in collectieve klachten, zodat elke eis als aparte zaak werd behandeld. Troenov baseert zich op de nieuwe wet tegen terrorisme. Hoewel die verbiedt de politie of geheime diensten aan te spreken op schade als gevolg van anti-terroristische operaties, kunnen volgens artikel 17 burgers die fysieke of morele schade hebben opgelopen compensatie eisen van de regio waarin die operatie plaatshad. Dit artikel, opgenomen om te voorkomen dat slachtoffers van `anti-terroristische operaties' in Tsjetsjenië de federale overheid aansprakelijk stellen, keert zich nu onverwachts tegen Moskou.

Maar rechter Gorbatsjova had kennelijk instructies de zaak er snel door te jassen en een mediaspektakel te voorkomen. Zij verwierp in een recordtempo bijna elk verzoek van Troenov. De advocaat mocht geen unieke videotape tonen van het lijden van de gijzelaars in het Nord-Ost theater, geen functionarissen ondervragen. Tape-recorders en camera's waren verboden in de rechtszaal. De eerste 24 eisers moesten hun verklaringen in drie zittingsdagen afvuren op een ongeduldige rechter, haar uitspraak volgde zo snel dat slechts drie van de eisers tijdig ontboden waren. Het resultaat was chaos en juridisch broddelwerk. Zo had Troenov geen medische of sociale dossiers van zijn cliënten ingediend. ,,We hadden daarvoor gewoon geen tijd'', zucht hij.

Stadsadvocaat Andrej Rastorgoejev wentelde in zijn verweer de verantwoordelijkheid af op de federale overheid ,,die geen instructies verstrekte voor hulp aan slachtoffers of vervoer naar het ziekenhuis''. Maar de echte schuldigen waren de terroristen. Moskou erkent dat het burgerrecht voorziet in smartegeld, maar dan moet eerst worden vastgesteld wie schuldig is.

Advocaat Troenov hoopt vooral dat zijn zaak de schijnwerpers op de slachtoffers gericht houdt. ,,Anders zijn ze zo weer vergeten.'' Einddoel is een verzekering voor slachtoffers van terrorisme. Nu zijn die afhankelijk zijn van liefdadigheid. ,,Ze noemen ons geldwolven'', zegt eiser Zoja Tsjernetsova. ,,Maar wat ons overkwam, kan iedere Moskoviet overkomen.''

    • Coen van Zwol