Laatste paarse politicus

Met het vertrek van de D66-leider De Graaf heeft de laatste representant van een generatie politici afscheid genomen.

De laatste exponent van de generatie politici die de afgelopen tien jaar beeldbepalend was, is met het terugtreden van D66-fractievoorzitter Thom de Graaf gisteren van het podium verdwenen.

De Graaf besloot het fractievoorzitterschap neer te leggen na het zetelverlies van zijn partij, woensdag. Hij droeg de voorzittershamer, die hij overigens naar eigen zeggen nog nooit had gebruikt, over aan zijn collega Boris Dittrich, die gisteren unaniem tot zijn opvolger werd gekozen.

De Graaf werd in 1997, tijdens de hoogtijdagen van Paars, gekozen tot fractievoorzitter van D66 nadat zijn voorganger Gerrit Jan Wolffensperger was overgestapt naar de NOS. Op dat moment was Hans van Mierlo, medeoprichter van D66, nog politiek leider van de partij. Maar de dagelijkse leiding van de partij kwam meestal neer op de schouders van de fractievoorzitter, aangezien Van Mierlo toen als minister van Buitenlandse Zaken vaak afwezig was.

De Graaf, sinds 1994 lid van de Tweede Kamer, functioneerde als fractievoorzitter in de periode dat in de Kamer de dienst werd uitgemaakt door PvdA'ers als Jacques Wallage, later opgevolgd door Ad Melkert (PvdA), met op de achtergrond in het Torentje toenmalig premier Wim Kok. Het politieke speelveld werd verder bepaald door de liberale leiders Frits Bolkestein en, na hem, Hans Dijkstal, terwijl bij het CDA voorlieden Enneüs Heerma en Jaap de Hoop Scheffer werkten aan de comeback van de christen-democraten.

Mede onder De Graafs leiding kwam het tweede paarse kabinet in 1998 tot stand, en werd de kortstondige breuk in de coalitie, na de Nacht van Wiegel in 1999, wederom gerepareerd. De Graaf redeneerde pragmatisch dat zijn partij nog altijd meer dingen voor elkaar zou kunnen brengen binnen de regering dan vanuit de oppositie.

In de huidige constellatie, waarin D66 mogelijk wederom zou kunnen meeregeren, nu om een coalitie van CDA en VVD aan een meerderheid te helpen, oordelen De Graaf en zijn opvolger Dittrich anders dan in 1999. Dittrich zei gisteren dat hij met zijn zeskoppige fractie ,,een helder geluid vanuit de oppositie laten horen.''

Dittrich trad gelijktijdig met De Graaf toe tot de Kamer, dus van een generatiewisseling binnen de fractie van D66 kan niet worden gesproken. Jongere collega's in de fractie, Europarlementariër Lousewies van der Laan en Boris van der Ham, stelden zich niet beschikbaar.

In de Tweede Kamer zal donderdag wel de wisseling van de wacht scherp zichtbaar worden: onder de fractievoorzitters kunnen alleen SP-voorman Jan Marijnissen en zijn collega-fractievoorzitter Bas van der Vlies (SGP) dan nog bogen op langjarige parlementaire ervaring. De leden van de in mei vorig jaar al sterk verjongde CDA-fractie hebben hun eerste stagejaar erop zitten en bij de VVD is de generatie die sinds 1982 de toon heeft gezet grotendeels verdwenen.