Filmer Brisseau is chroniqueur van de liefde

De Franse regisseur Jean-Claude Brisseau, dit jaar `Filmmaker in Focus' op het International Filmfestival, betoonde zich in vorige films een sociaal didacticus. In zijn nieuwe film Choses Secrètes, over twee vrouwen die seks gebruiken om hogerop te komen, ontpopt hij zich als een romanticus

Gewoontegetrouw koos het International Film Festival Rotterdam ook dit jaar weer drie `Filmmakers in Focus' uit: regisseurs met een zekere staat van dienst die internationaal nooit de aandacht hebben gekregen die ze verdienen. De keuze viel dit jaar op de Indiase humanist Girish Kasaravalli, de Canadese cinefiel Guy Maddin en de Franse marxist, freudiaan en libertijn Jean-Claude Brisseau.

De in Parijs geboren Brisseau (1944)was jarenlang onderwijzer voordat hij een zekere reputatie verwierf als maker van films op 8mm-amateurformaat. In zijn vroegste bioscoopfilms betoonde Brisseau zich een sociaal bewust didacticus, die zowel zijn liefde voor filmmakers als Alfred Hitchcock, Nicholas Ray en John Ford probeerde over te dragen als een scherp commentaar op de sociale verhoudingen in proletarische milieus. Hoewel geen van zijn acht lange speelfilms ooit de Nederlandse bioscoop haalde, geniet De bruit et de fureur (1987), over het leven in een betonnen voorstad van Parijs, enige faam. In Frankrijk was zijn grootste hit tot nu toe Noce blanche uit 1989, de anatomie van de geobsedeerde liefde van een leraar (Bruno Cremer) voor een van zijn leerlingen (Vanessa Paradis). Ook zijn meest recente film, Choses secrètes, vond veel bijval in eigen land en werd bij voorbeeld door de redactie van het nog steeds toonaangevende filmblad Cahiers du Cinéma tot film van het jaar verkozen.

Choses secrètes markeert de ontwikkeling van Brisseau van een sociaal en politiek observator tot een chroniqueur van het slagveld van de liefde. Net als een min of meer verwante filmer als Catherine Breillat laat Brisseau zien hoe verslaving aan seks mensen, vooral jonge vrouwen, tot wanhoop kan drijven. In Choses secrètes besluiten twee vriendinnen alles in het werk te stellen om door vrije seks een zo groot mogelijke maatschappelijke invloed te verwerven. Een kantoor wordt hun strijdperk en ze sluiten een pact mannen met macht aan zich te binden, zonder ooit verliefd te worden. De onmogelijkheid van die beperking wordt nagenoeg hun ondergang, omdat seks zonder liefde uiteindelijk een illusie blijkt. Zonder het minste moralisme ontpopt Brisseau zich dus toch tot een romanticus. Zijn film kan gemakkelijk uitgelegd worden als de exploitatie van vrouwelijke seksualiteit door een oudere voyeur, maar desondanks is het een zuivere film, die zonder hypocrisie laat zien hoe de kwestie van macht en seksualiteit tot misverstanden aanleiding kan geven. Ook valt niet te ontkennen dat Choses secrètes inderdaad geheime zones van het menselijke bestaan betreedt, en daarbij meer opwinding bij de kijker genereert dan bij voorbeeld Kubricks Eyes Wide Shut of zelfs Breillats Romance.

De internationale aandacht van het Rotterdamse festival voor het werk van Brisseau zou hem in de toekomst wel eens minder marginaal kunnen maken, zoals ook Breillat overkwam sinds ze enkele jaren geleden hier Filmmaker in Focus was. Haar laatste film, Sex is Comedy, is een zelfportret van een regisseuse als verkeersagent bij het tot stand brengen van expliciete seksscènes. De zelfspot in de film, die gebaseerd lijkt te zijn op Breillats eigen ervaringen bij het regisseren van haar vorige film Fat Girl, doet aangenaam aan, ook al overtuigt het sterretje Anne Parillaud als Breillats alter ego nauwelijks.

Als vervolg op de aandacht die het festival vorig jaar besteedde aan de filmproductie van de Canadese Inuit, laat de bescheiden sectie `Tracking Tomorrow' dit jaar films van en over Australische aboriginals zien. Het belangrijkste voorbeeld van de autochtone films is Ivan Sens Beneath Clouds, een road movie over twee zwarte Australiërs.