Even iemand vermoorden

Miranda van Kralingen maakt vanavond haar Nederlandse roldebuut als Tosca bij de Nationale Reisopera. ,,Tosca ís geen diva. En ik ben het ook niet.''

In de crypten van een kerk slaat de even brute als bronstige baron Scarpia tevreden gade hoe zijn handlangers de schilder/vrijheidsstrijder Mario Cavaradossi hardhandig knevelen. Toch zijn het niet de gewonde zuchten van Cavaradossi die in deze scène iedereen door merg en been gaan, maar de dramatische, door angst gevoileerde uitroepen van zijn geliefde, Floria Tosca. Al is het nog maar een van de eerste repetities en zingt zij dus niet steeds voluit – sopraan Miranda van Kralingen ís Tosca, van de priemend heldere hoge noten tot het lage, omfloerste fluisterregister.

In de zomer van 2001 maakte Miranda van Kralingen bij de Welsh National Opera haar roldebuut in de titelrol van Puccini's opera Tosca. Ze oogstte voor zowel haar zingen als acteren unaniem jubelende kritieken in de lokale pers. Haar Nederlandse roldebuut als Tosca maakt Van Kralingen deze maand bij de Nationale Reisopera. ,,De Nederlandse Tosca in de regie van Carlos Wagner is een totaal andere voorstelling dan die in Wales'', vindt Van Kralingen. ,,Dáár was Tosca een uitgekookte en berekenende diva, hier is ze gewoon een smoorverliefde vrouw. Die visie maakt haar tot een verstilder, meerdimensionaal personage. Gisteren zei iemand tegen me: `Die Tosca, dat is toch een heel irritant mens?' Helemaal niet! Maar als je haar heel geëxalteerd speelt en de emoties niet laat voortkomen uit de vrouw Tosca maar uit de actrice annex zangeres Tosca, dàn wordt ze inderdaad een draak.

,,Als vrouw is Tosca natuurlijk wél een tikje dramatisch. En haar passie voor Mario Cavaradossi maakt haar nog extra kwetsbaar en jaloers. Wie wil door zijn geliefde niet voortdurend de mooiste en de liefste gevonden worden? Dát is waar het in Tosca eigenlijk over gaat. Met andere woorden: Tosca ís geen diva. En ik ben het ook niet. Met mijn bril en mijn spijkerbroek, zeker! Nee hoor, ik heb alle façades al lang geleden losgelaten. Tosca gaat over Tosca – dit is niet De Grote Van Kralingen Show.''

Matrassen

Het is een druilerige middag in Enschede. In de Twentse Schouwburg leidt Miranda van Kralingen me in rap tempo rond langs de decors. ,,Ik ben een beetje gehaast, want ik moet straks ook nog even iemand vermoorden én voor het eerst mijn pruik passen'', lacht ze. Achter het toneel doet een constructie met matrassen vermoeden dat Floria Tosca ná die moord op booswicht Scarpia en haar eigen zelfmoord aan het slot van de opera, een zachte landing zal maken. ,,Matrassen of niet, ik vind die doodssprong doodeng'', zegt Van Kralingen. ,,Het is zo ellendig hóóg. De eerste keer moest ik echt iets wegslikken.''

,,Tosca is zoals bijna alle opera's een verhaal over dood en liefde. In het libretto wordt Tosca omschreven als `gevierd zangeres', maar voor het drama is dat onbelangrijk. Baron Scarpia wil Tosca verleiden omdat ze – in moderne taal – een lekker ding is. Hij kickt op haar divastatus, niet zozeer op haar mooie stem en voor mijn persoonlijke identificatie met Tosca maakt het ook niet uit welk beroep zij heeft. Ik identificeer me met alle rollen die ik zing – van Tosca tot de Lustige Witwe. Voor de volledigheid heb ik me natuurlijk wél verdiept in het boek waarop het libretto is gebaseerd. Daarin is Tosca een vrome schapenhoedster, wier mooie stem in de kerk wordt ontdekt. Dat is dan leuk om te weten, maar uiteindelijk heb je bar weinig aan zulke achtergrondinformatie. Op het podium gaat het uitsluitend om de gevoelens die ik in mijn stem leg en al acterend uitstraal.

,,De liefde van Tosca voor Mario Cavaradossi is niet altijd makkelijk na te voelen. Ik vind hem geen bijster sympathieke man. Hij houdt meer van politiek dan van Tosca, en is daarbij niet erg slim. Na zijn marteling door Scarpia's handlangers kraait hij uit volle borst `Vittoria!', terwijl hij wéét dat hij daarmee zijn eigen dood bespoedigt. Misschien is het Mario's artistieke kant die Tosca aantrekt. Ik weet het niet – het raadsel van de liefde blijft onoplosbaar. Maar dat Tosca ondanks Cavaradossi's minpunten toch totaal in zijn ban is, vind ik ontroerend menselijk. Als vrome vrouw wil zij aanvankelijk ook niet in de kerk door hem gekust worden. `Nee Mario, niet voor de ogen van de Madonna!' Ze doet het natuurlijk toch, overmand door passie. `De Madonna is zo goed, ze begrijpt het wel'. Dat vind ik het liefste zinnetje uit de opera. Het is zo ongelooflijk herkenbaar. Met knikkende knieën van verliefdheid even al je principes vergeten.''

Liefdesnestje

,,Er wordt vaak een hoop kritiek geuit met betrekking tot de opbouw van Puccini's Tosca, maar in mijn optiek zit alles dramaturgisch reuze knap in elkaar. Tosca voorvoelt haar noodlottig einde al in de eerste akte. Dat voorgevoel hóór je dan ook echt als ze haar liefdesnestje met Mario beschrijft en en passent rept van `vervallen graven die geuren naar tijm'. En de manier waarop Tosca in de derde akte haar moord op Scarpia uit de tweede akte herbeleeft, vind ik óók een grootse dramatische vondst. Om te zingen is die scène prachtig, om te acteren zó intens dat ik bijna volschiet als ik eraan denk. De schuldgevoelens, het besef dat je uit liefde voor de één bereid zou zijn geweest naar bed te gaan met een ander.

,,De beruchte hoge c waarmee Tosca in de tweede akte haar frustratie uitschreeuwt is niet leuk om te zingen, maar de hoge noten zijn zeker niet de voornaamste moeilijkheid aan deze rol. En ach, ik heb wel hoger `gezongen'! Toen ik thuis onlangs zonder bril een halfdode muis uit het afvoerputje viste in de veronderstelling dat het een theezakje was, gilde ik zomaar de hoge g. Waar het om gaat, is dat je de hoge noten in Tosca moet zien als onderdeel van een theatrale context, en niet als hoogtepunten van vocale acrobatiek. In Tosca gaat het niet alleen om de vocale schoonheid, maar ook om de intensiteit van het vocaal acteren.'' In een interview naar aanleiding van haar rol als Donna Anna in Mozarts Don Giovanni bij Opera Zuid, zei Van Kralingen in 1996: `Zingen is belangrijk, maar met lof voor acteren ben ik het gelukkigst.'

,,Het mooie aan opera is de combinatie van zingen én acteren'', vindt ze nu. ,,In Tosca is het kardinale punt dat ik iemand vermoord, maar in werkelijkheid natuurlijk nog nooit zoiets heb gedaan. Het gekke is dan, dat het tóch lukt me in die gruweldaad in te leven. In nood is iedereen in staat tot moorden, daarvan ben ik overtuigd. In wezen is het een oerinstinct tot overleven.

,,Ik ben al vanaf mijn kleutertijd dol op films. De laatste tijd ben ik verslaafd geweest aan de Amerikaanse maffiaserie The Sopranos. Terwijl ik eerst dacht dat het een serie over sopranen was, en dus, toen dat een vergissing bleek te zijn, helemaal niet wilde kijken. Maar god, wat wordt er in die serie goed geacteerd. Al die blikken, al die subtiliteiten. Zulke voorbeelden inspireren me enorm – zeker nu ik een moordenares moet spelen. Natuurlijk is opera iets anders dan televisie, maar ook in het theater zijn kleine details van doorslaggevend belang. Het frommelen aan een sjaal, het even onzeker peuteren aan een neus. Zelfs achter in de zaal zou je die kleine oog- en handwenken missen als ze er niet waren. Die maken een personage tot een persoon.

,,Ik zing Tosca nú, omdat ik er eerder niet aan toe was. Waarom zou je aan een rol beginnen als je je er nog niet prettig bij voelt? Ik heb vaak impresario's teleurgesteld door aanbiedingen te weigeren die prachtig op mijn cv zouden hebben gestaan. Maar concessies aan mijn eigen gevoel wil ik en kan ik niet doen. Dat heeft er óók mee te maken dat ik in het acteren zo tot het uiterste wil gaan. Soms loop ik door de supermarkt en dwalen mijn gedachten af naar mijn rol, naar wat zo'n personage drijft. Dan ben ik totaal van de wereld, tot ik me realiseer dat ik al tien minuten sta te staren naar een koffieschap en weer tot mezelf kom. Zo'n overgave breng je alleen op als je echt `klaar' bent voor een rol – als je dat al ooit zou zijn.

,,In de nabije toekomst zal ik voor het eerst Janáceks Jenufa zingen bij Opera Zuid. Mensen reageren dan verbaasd: Zing jij in dít stadium van je carrière nog bij Opera Zuid?! Nou, en waarom niet? Ik wil die rol ontzettend graag doen en werken met een fantastische dirigent als Ed Spanjaard is een feest. Wat maakt het dan uit dat het een kleiner huis is? Bovendien wil ik óók af en toe thuis zijn, met mijn man, met vrienden. Noem het tuttig, maar het vasthouden aan een privé-leven vind ik enorm belangrijk.''

`Tosca' van G. Puccini door de Nationale Reisopera/Gelders Orkest o.l.v. Oliver von Dohnanyi m.m.v. Miranda van Kralingen, Frank van Aken, Nanco de Vries e.a.. Tournee van 24/1 t/m 22/2. Inl. www.reisopera.nl of (053) 4878500

    • Mischa Spel