Emotionele paukenslag

Wie gisteren geen kans zag Au revoir les enfants te bekijken krijgt nu een herkansing. Krant aan de kant en tv op TV5: hier is het stille meesterwerk van Louis Malle, die in een reeks films van midden jaren vijftig tot diep in de jaren tachtig de ziel in beelden ving.

Hier gaat het om zijn eigen ziel, daar doet Malle helemaal niet moeilijk over. Hij eindigt de film met een door hemzelf ingesproken getuigenis: ,,Meer dan veertig jaren zijn voorbijgegaan en tot aan mijn dood zal ik mij iedere seconde herinneren van die januari-ochtend.'' Die januari-ochtend, die was in 1944, op de Franse kostschool waar puber Julien Quentin zit. En op die ochtend wordt het hoofd van de school, pater Jean, afgevoerd, met de joodse kinderen die hij er verborgen hield. Het `au revoir mon père' waarmee de kinderen afscheid nemen en zijn `au revoir les enfants' ten antwoord is de enige emotionele paukenslag in de film.

De sfeer in Au revoir les enfants doet denken aan het beste werk van Van het Reve, Werther Nieland of De ondergang van de familie Boslowits. Malle besteedt alle tijd om de kijkers in het ritme van het schoolleven te brengen. De routine in de slaapzaal, het eten, de lessen. En als we eenmaal het ritme te pakken hebben, heeft hij kleine accenten nodig om de verstoring van het ritme te doen voelen.

Dat een nieuwkomer op de slaapzaal wordt getreiterd – dat is het ritme. Dat die nieuwkomer niet biecht – dat is de afwijking. Voor elke afwijking heeft Jean Bonnet een verklaring en Julien treedt hem aanvankelijk tegemoet zoals hij het bij elke nieuwkomer zou doen: met de onverschilligheid van de onzekerheid die een puber eigen is. Langzaam wint zijn nieuwsgierigheid het. En de behoefte aan geestverwantschap. Het zijn ontroerende scènes, waarin de jongens zich aan elkaar bekennen, zonder dat ze de ontroering in je gezicht smijten. Samen zwijgend naar Charlie Chaplin kijken en hetzelfde denken.

Malle houdt de lucht boven school lang schoon. De jongens redden het met elkaar en de oorlog hoort bij het ritme, met lessen in de schuilkelder en zwarte handel. De Duitsers die we zien zijn de kwaadsten nog niet. De dreiging zit ook niet zozeer in `Duitsers', maar in individuen. Net als in zijn omstreden Lacombe Lucien (1974) laat Malle ook in dit geval het verraad van Fransen komen, alleen de executie geschiedt door Duitsers.

Au revoir les enfants (Louis Malle, 1987, Frankrijk). TV5, 18.15-20.00u.

    • Bas Blokker