De man van 19 cent

Bij de verkiezingen was alles televisie en bepaalden opiniepeilers, cabaret- miljonairs en Joop Braakhekke de stemming. Zes notities over de stembusstrijd.

Zes opmerkingen over de verkiezingen:

1. Thuis gekomen van het stembureau, zet ik de televisie aan en zie Maurice de Hond. Ik ben dol op Maurice de Hond, de omgekeerde visionair. De meester van de niet uitgekomen voorspelling. Vraag hem wat er gebeurt bij het nieuwe millennium en hij voorspelt een wereldwijde ineenstorting. Laat hem reclame maken voor de telecomsector en onafwendbaar zakt dan de markt in. Op het internet zoek ik op wat de dagkoers is van Newconomy, het bedrijf dat De Hond een paar jaar geleden naar de beurs heeft gebracht. De introductiekoers was ergens in de beurt van tien euro. Het zou spoedig oplopen naar de twintig euro. Wat zou de koers nu zijn?

0,19 euro!

Maurice de Hond, de man van negentien eurocent. Al de hele week heeft hij gepeild dat de PvdA de grootste partij wordt. Maar de avond is nog jong, wij zullen zien.

Het was natuurlijk geen toeval dat De Hond bij SBS achter een soort aardstralenkastje zat, waaruit de laatste peilingen opborrelden. De ondervraagde politicus had plaats genomen op een elektrische stoel, die voor de gelegenheid lichtflitsen uitzond.

2. Meer dan ooit is bij deze verkiezingen alles televisie. En cabaret. Vroeger had je alleen Wim Kan, die daar een vrolijke gelegenheid voor uitzocht: de oudejaarsavond als iedereen met de oliebollen voor de radio hing. Nu worden wij overspoeld door een horde van cabaretmiljonairs. Om te benadrukken dat wij de democratie niet meer serieus hoeven te nemen, hield Freek de Jonge de avond voor de verkiezingen een conference. Het duurde erg lang. Omdat Freek intelligent is, begon hij halverwege zijn vergissing in te zien en moest hij toegeven dat hij niet tegen de werkelijkheid op kon.

Wie dat niet begreep was Dolf Jansen, die de boel op de verkiezingsavond zelf kwam opleuken. De gedachte daarachter is dat die verkiezingen reuze saai zijn met al die uitslagen. Maar die uitslagen waren juist reuze spannend, met als effect dat Dolf Jansen met al zijn ongein telkens precies voor die spannende werkelijkheid ging staan. Laat Dolf Jansen een volgende keer standrechtelijk executeren. Dat wordt pas spannende televisie.

Wel erg grappig was de zondagavond bij SBS, waarin CNV-voorzitter Doekle Terpstra, Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes, econoom Arnold Heertje en VNO/NCW-voorzitter Jacques Schraven als decor achter stemkastjes zaten. Zij mochten alleen voor spek en bonen meedoen, want het werkelijke politieke commentaar werd geleverd door Adam Curry en Joop Braakhekke. En zagen wij daar ook Gerard Joling? De intellectuelen schijnen na afloop nog geprotesteerd te hebben, maar je vraagt je af waarom? Zijn die mensen zo intellectueel dat zij nooit naar SBS kijken? Dan moeten ze toch weten wat hun te wachten staat.

3. Wat je ook erg veel hoorde is dat de verkiezingen over de inhoud zouden moeten gaan. Dat is onzin. Het wezen van de parlementaire democratie is nu juist dat wij de inhoud overlaten aan de mensen die wij kiezen. Wij kiezers hebben van die inhoud helemaal geen verstand en het zou van hoogmoed getuigen om net te doen alsof wij dat wel hebben. Een eenvoudig voorbeeld kan deze stelling verduidelijken.

Leest u wel eens de schaakrubriek van Hans Ree in deze krant? Als u dat nog nooit heeft gedaan, moet u dat beslist doen, want het zijn lezenswaardige stukjes, ook voor mensen die niet kunnen schaken. Maar onder aan die stukjes staat een schaakpartij afgedrukt in de vorm van zetten. En die partij, dat is pas de inhoud. De werkelijke inhoud is 21. Pc4-b6! of 48. Ta6xh6?, en niet al dat anekdotische gepraat, hoe onderhoudend ook. Helaas kunnen maar heel weinig mensen die inhoud werkelijk doorgronden, zelfs Hans Ree niet, want dan was hij wel wereldkampioen geweest.

Zo is het ook met de inhoud in de politiek. De inhoud is bijzonder gecompliceerd en taai, en gaat ons in de meeste gevallen boven de pet. Ook boven de pet van de politici. Toen Balkenende en Bos een conflict kregen over een economische werkelijkheid en Balkenende voorstelde om hun geschil voor te leggen aan het Centraal Planbureau, werden zij daar vriendelijk ontvangen, maar kregen zij ook te horen dat het CPB nooit op zo'n korte termijn zou kunnen uitrekenen wie er gelijk had. Als het CPB daartoe al niet in staat is, dan is het voor ons, stemmende stervelingen, helemaal niet weggelegd om over dit soort inhouden een gefundeerd oordeel te hebben.

Wij stemmen dan ook in de eerste plaats op een persoon – op een poppetje, zogezegd – in wie wij een vaag soort vertrouwen hebben. Ik stem bijvoorbeeld op Thom de Graaf, omdat het begrip kenniseconomie mij aanspreekt. Maar als hij het begrip kenniseconomie gaat definiëren, val ik vermoedelijk in slaap. Ik ben ook voor goed onderwijs, maar vraag mij niet om details. Ik zou graag zien dat het bijzonder onderwijs wordt afgeschaft, maar ik heb mij er te weinig in verdiept om de consequenties te kunnen overzien. Verder zou ik op De Graaf kunnen stemmen omdat hij mij wel een aardige, fatsoenlijke man lijkt, maar misschien slaat hij thuis wel zijn vrouw. Wie op Balkenende stemt, stemt op zoiets vaags als de waarde van het gezin, het dorp en de kerk. Bij Bos denk je meer aan eerlijk delen, bij Zalm aan: leve het individu. Dat zijn allemaal even waardevolle als vage noties, waarbij het CPB geen uitkomst kan bieden.

4. Men hield zich groot bij de SP, maar de teleurstelling was op de gezichten te lezen toen bleek dat men gelijk was gebleven. ,,Voor de vierde keer gewonnen'', loog Marijnissen. Dat is wel het nadeel van al die peilingen: ik denk dat veel kiezers nooit echt serieus hebben overwogen SP te stemmen. Mensen worden avontuurlijk als er niets op spel staat. Daarnaast heeft de SP onder leiding van mediamiljonair Harry de Winter een oliedomme campagne gevoerd. Zelf hebben zij dat bij de SP helemaal niet in de gaten – hoe kan dit nou, wij hebben helemaal geen fouten gemaakt – wat bevestigt hoe onnozel en provinciaals die partij is.

De essentiële fout zit hem in de paradox dat de SP voor een versterking van links is, maar zijn eigen kiezers alleen bij links kan weghalen. Zo moest Marijnissen steeds te keer gaan tegen de PvdA, zijn vijand maar tevens zijn bondgenoot. Dat wringt. Het was ook volkomen zinloos om van de PvdA te eisen dat men zich sterk zou maken voor een links kabinet, want er is nog nooit in de geschiedenis van onze parlementaire geschiedenis een linkse meerderheid geweest. Ik vermoed dat de SP aan haar plafond zit. Ze kunnen alleen nog stemmen winnen door al meteen duidelijk te maken dat men compromissen wil sluiten en niet wegloopt voor regeringsverantwoordelijkheid. En vooral niet de NAVO uit. Maar in dat geval zou de SP weer zo op de PvdA gaan lijken dat je de SP net zo goed kunt opheffen.

5. De kiezer heeft gesproken. De uitspraak van de kiezer moet je respecteren. De kiezer wil een CDA-PvdA-coalitie, enzovoort. Die kiezer bestaat helemaal niet.

6. O ja. In het verloop van de avond bleek niet de PvdA, maar toch het CDA de grootste partij te zijn. Gisteren berichtte de Volkskrant dat Interview-NSS er met zijn voorspelling zes zetels naast zat en het Nipo twaalf. Maar de winnaar was Maurice de Hond! Met veertien fouten. Heel geruststellend.

    • Max Pam