AEX 300 punten, plaaggeest is terug

De aandelenkoersen staan weer onder druk, en de euro blijft stijgen. De oorlogsdreiging rond Irak, en het resulterende risicomijdende gedrag van beleggers zijn daar de directe oorzaak van. Maar de gevolgen zouden minder hevig zijn als economie en bedrijfsleven er beter voor hadden gestaan.

Op de dag van de verkiezingsuitslag is de Amsterdamse AEX-index sinds drie maanden weer onder de 300 punten gesloten. De grens die vorige keer voor zoveel paniek zorgde in de financiële wereld en in Den Haag. Toen gaf de toezichthouder aan dat de Nederlandse pensioenfondsen op dit niveau met een tekort van 23 miljard euro kampen.

Het is niet de vrees voor Wouter Bos of voor een centrumlinkse coalitie die de beurs terug heeft gebracht bij de grens van 300 punten. Het zijn Irak en de Amerikaanse economie die de financiële markten neerwaarts dirigeren, de Nederlandse verkiezingen spelen geen rol. Ook niet op het Damrak.

Grootste angst van de financiële markten is een actie van de Verenigde Staten tegen Irak zonder steun van de Verenigde Naties. En die kans is de afgelopen dagen sterk toegenomen. Duitsland en Frankrijk trappen op de rem als het gaat om een snelle door de Verenigde Naties gesteunde actie tegen Irak. Tegelijkertijd kwam een Russisch persbureau deze week met het verhaal dat de Amerikanen een plan klaar heben liggen om in de tweede helft van februari sowieso een oorlog tegen Irak te beginnen.

Een of andere vorm van oorlog tegen Irak zit al langer in de koersen verwerkt. Maar verdeeldheid in de Verenigde Naties gaat gepaard met meer instabiliteit en onzekerheid. Daar houden financiële markten niet van. Die prefereren in dit geval gezamenlijke oorlogstaal.

En dan is er de wereldeconomie zelf. Die was al broos en kan weinig tegenslagen verwerken. Irak heeft rechtstreeks zijn weerslag op het internationale bedrijfsleven. Ondernemingen stellen hun investeringen uit, in afwachting van meer duidelijkheid. Bovendien zijn hun vooruitzichten somber. Nog steeds. De concerns die de afgelopen weken een prognose gaven voor 2003 brachten eigenlijk dezelfde somberte als een jaar geleden. Het verwachte herstel verdwijnt weer verder achter de horizon.

Op de Europese markten gooit de zwakker wordende dollar extra roet in het eten. Het tast de exportpositie van Europese ondernemingen aan. En de ondernemingen die sterk aanwezig zijn in de Verenigde Staten zien hun winst minder waard worden.

Het Damrak is sinds jaar en dag bovengemiddeld dollargevoelig. Zakenbank Schroder Salomon Smith Barney inventariseerde deze week de dollargevoeligheid van Europese concerns. In de top-15 schitteren vijf Nederlandse ondernemingen. Reed Elsevier, Ahold, Numico, ING en Wolters Kluwer boeken allemaal de helft of meer van hun omzet in de Amerika. Het Damrak is de afgelopen maanden dan ook sterker gedaald dan de gemiddelde Europese beurs. De AEX-index duikelde sinds begin december van 361 punten naar rond de 300 vanochtend, een verlies van 17 procent.

Alleen met het Zwitserleven-gevoel bestaan er geen zorgen meer over zulke koersbewegingen. Vorig jaar heeft de verzekeraar al zijn aandelen verkocht omdat er aan beleggen te veel risico's zouden kleven. Uiteraard in het licht van de eigen financiële positie: als je weinig vermogen hebt is beleggen in aandelen per definitie risicovol. Vraag maar eens aan de Legio Lease-beleggers die helemaal geen vermogen hadden en toch gingen beleggen.

Zwitserleven is een uitzondering en uit nood geboren. Voor de meeste verzekeraars en pensioenfondsen is de plaaggeest van de neerwaartse spiraal terug. De koersdalingen brengen de buffers in gevaar, nopen tot aandelenverkopen en die zetten op die manier weer de beurskoersen onder druk. Beleggers moeten maar hopen dat niet te veel collega's de Zwitserleven-route kiezen. Anders heeft de plaaggeest vrij spel.