Protest-tv uit VS predikt revolutie in Iran

Terwijl de conservatieve Iraanse rechterlijke macht kranten blijft verbieden die haar niet zinnen, wordt het islamitische bewind vanuit de VS belaagd door satelliettelevisiestations.

Met een harde klap loopt Peyman Vakily tegen de muur. Het is aardedonker in zijn huis. Zijn vrouw Farah zit gehurkt op het tapijt voor de televisie, tevens de enig overgebleven lichtbron. ,,Wat is dit nou weer?!'', schreeuwt hij. ,,Stil, ik ben aan het protesteren'', sist zijn vrouw Farah.

Op het scherm verschijnt de tekst: `Bevrijdt de politieke gevangenen!'. Presentator Sjagram Homayoun van het in de Verenigde Staten gevestigde satellietstation Channel One vraagt zijn kijkers alle lichten in huis uit te doen. ,,Protesteer, we laten de mullahs zien hoe donker ons leven is.'' Farah rent naar de kinderkamers om ervoor te zorgen dat geen enkele lichtstraal het huis ontsnapt.

Bezit van satellietschotels is officieel verboden in Iran, maar slechts weinig Iraniërs storen zich daaraan. Er zijn nu zeven satellietkanalen die vanuit Los Angeles oppositie voeren tegen het islamitische bewind in Teheran. Eind vorige maand startte het jongste daarvan, Azadi (vrijheid) TV, dat wordt betaald door de Amerikaanse overheid. Azadi TV wil de Iraniërs leren geweldloos verzet te plegen. De hele dag worden documentaires over Mahatma Gandhi en Martin Luther King uitgezonden. Soms verschijnen er teksten in beeld als `Iraniërs en Amerikanen zijn sámen tegen terrorisme'.

Tegelijkertijd lanceerde de Amerikaanse overheid het radiostation, Radio Farda (morgen). De programma's zijn met gewone radio's te ontvangen. Britney Spears' Hit me baby one more time wisselt in Amerika woonachtige Iraanse popzangers af op het station dat ieder uur twaalf minuten nieuws brengt. De Amerikaanse president George Bush gaf een openingstoespraak en de Iraanse conservatieve krant Kayhan noemde de zender een werktuig van de CIA.

Farah Vakily geeft niet om de popliedjes op de radio: ,,Ik wil politieke informatie.'' Ze is dol op de ster van de satellietzenders, Zia Atabay. Hij is eigenaar en presentator van het populairste kanaal, National Iranian TV. De na de Islamitische Revolutie van 1979 gevluchte zanger richtte vier jaar geleden in de VS zijn eigen zender op voor de ongeveer één miljoen Iraniërs die daar wonen. Toen een technicus ergens op een verkeerde knop drukte, waren zijn uitzendingen met lange klaagzangen over de Iraanse geestelijkheid plotseling in Iran te zien.

Veel Iraniërs bellen met de zenders om hun klachten door te geven. Farah niet. Onlangs stond de geheime dienst bij een kennis voor de deur: ,,U heeft met de oppositietelevisie gebeld. Waarom?'' vroegen ze. De vrouw werd stevig verhoord.

Schotels zijn verboden in Iran omdat ze volgens conservatieve machtsblokken onderdeel vormen van de `westerse culturele invasie'. De conservatieve Raad van Hoeders van de grondwet blokkeerde zojuist weer een door het hervormingsgezinde parlement aangenomen wetsvoorstel om satelliettelevisie tot op zekere hoogte toe te staan. Niettemin lijkt iedereen nu in verbinding met de buitenwereld te staan met een geheime schotel op het dak of het balkon.

De zenders vanuit Amerika, die voor een groot deel trouw zweren aan de zoon van de verdreven en later overleden sjah van Iran, zorgen soms voor problemen. Vlak na de aanslagen van 11 september 2001 riep Atabay zijn kijkers op om solidariteit te betuigen met het Amerikaanse volk. Duizenden mensen, onder wie Farah Vakiliy, stroomden samen op een centraal plein en huilden met kaarsjes in de hand voor de slachtoffers. Het was de enige pro-Amerikaanse demonstratie in de regio.

Twee weken geleden werd door de aanhangers van de revolutie de dag herdacht dat Reza Sjah in 1934 vrouwen verbood een hoofddoek te dragen, om het land naar Turks voorbeeld te moderniseren. De daad wordt nog steeds verafschuwd door de geestelijkheid. Atabay riep de vrouwen op om midden op straat hun hoofddoek af te doen. Honderd vrouwen verzamelden zich midden op een plein en de speciale vrouwelijke politie moest eraan te pas komen om de haren weer bedekt te krijgen.

Toen Atabay de hand wist te leggen op video's van martelpraktijken door de Iraanse geheime dienst keek het land een volle week naar psychologische en fysieke intimidaties. De oppositiezenders grijpen elke gelegenheid aan voor oproepen tot massaal protest.

Installateur Agha Reza doet intussen goede zaken. Met zijn kleine autootje rijdt hij de hele dag door de Iraanse hoofdstad om satellietschotels op daken te installeren. Hij zet bijna 100 schotels per week af. Zijn werk is vanzelfsprekend illegaal maar ,,álles in Iran is illegaal''.

Eerst smokkelde Agha Reza de schotels uit het buitenland, maar dat was erg omslachtig. Nu maakt een geheim fabriekje de schotels zelf. Door een paar codes in te voeren op de ontvanger tovert hij het `Live Sex channel' op het scherm. ,,Daar heb je een kaart voor nodig, maar die hebben we ook. Allemaal gekraakt, kost bijna niets. BBC, CNN – we kunnen alles krijgen.''

Als ze helikopters hoort overvliegen, springt Farah Vakily op vanachter de tv, rent ze naar buiten en gooit ze een laken over haar twee schotels. Soms houdt de politie satellietrazzia's en moeten de eigenaars forse boetes betalen. ,,Als ze mijn schotel afnemen ga ik dood van verveling'', zegt ze. Een jaar geleden werd een generaal pardon afgekondigd voor iedereen die zijn satellietspullen bij de politie inleverde. Peyman Vakily is direct zijn set gaan brengen. Peyman: ,,Volgens mij was ik de enige in héél Iran.'' Farah: ,,We hadden net een nieuwe schotel gekocht, door die oude af te geven hebben we ze mooi op het verkeerde been gezet.''

    • Thomas Erdbrink