Polarisatiestrategie CDA werkte

Het CDA kon gisteren opgelucht ademhalen. De keuze voor een `polarisatiestrategie' in de verkiezingscampagne heeft vrucht afgeworpen. ,,We hebben er hard voor geknokt.''

Café Dudok trilt op zijn grondvesten, wanneer kort voor half elf CDA-leider Jan Peter Balkenende binnenstapt, een arm om de schouder van zijn vrouw Bianca geslagen. ,,Beste vrienden, wij maken een geweldige avond mee'', roept de demissionaire premier onder donderende toejuichingen van zijn aanhangers en bedolven onder een laag groene confetti.

Opnieuw is het CDA de grootste partij en kunnen de christen-democraten zich opmaken voor een sleutelrol in de komende kabinetsformatie. Het moet gek lopen, wil Balkenende's premierschap niet worden geprolongeerd. `JP bedankt, JP bedankt', scandeert de menigte.

Tot grote opluchting van de CDA'ers zijn de 43 zetels van de vorige Tweede-Kamerverkiezingen geen toevalstreffer gebleken. Niet alleen blijven de christen-democraten de PvdA voor, ook is de partij electoraal gezien na twee goede scores terug op het niveau van de succesvolle jaren '80 onder Ruud Lubbers. De magere periode van de jaren '90, toen de partij tot beneden de 30 zetels zakte, lijkt definitief voorbij.

Dit resultaat is belangrijker dan dat van afgelopen mei, vindt Jaap de Hoop Scheffer, de vorige politieke leider van het CDA, thans minister van Buitenlandse Zaken. ,,Winnen is één ding, maar consolideren is een heel andere zaak'', zegt hij. Fractieleider Maxime Verhagen valt hem, tevreden lurkend aan een sigaartje, bij. ,,In mei werd gezegd dat het CDA een eendagsvlieg was die profiteerde van de moord op Fortuyn. Nu blijkt dat de kiezers het CDA echt vertrouwen.''

De CDA'ers beseffen dat ze de winst niet in de schoot geworpen hebben gekregen. ,,We hebben er hard voor geknokt'', zegt Balkenende. Campagneleider Jack de Vries erkende vanmorgen in een gesprek met de verkiezingsstrategen van andere partijen dat de CDA-campagne allerminst steeds van een leien dakje was gegaan. Vooral na het eerste lijsttrekkersdebat, begin januari, was de toestand precair. Balkenende kwam daarin minder goed uit de verf dan verwacht.

De Vries: ,,Het kwam door die ene vraag: of het land wel of niet vol is. Daar gaf hij geen duidelijk antwoord op.'' De CDA-leider werd daarna in de media afgeschilderd als `onduidelijk' en zijn partij daalde in de peilingen. De Vries: ,,Toen hebben we gekozen voor een polarisatiestrategie. Tegen de PvdA. Maar ook tegen de VVD. Als je polariseert, ben je duidelijk.'' Die strategie lijkt zich gisteren voor het CDA dubbel en dwars te hebben uitbetaald.

De Vries klaagde overigens over de rol van opiniepeilingen in de campagne. Het CDA `piekte' in een peiling van Maurice de Hond al vroeg met 52 zetels. Jack de Vries: ,,Die uitschieter zat ons lelijk in de weg. Als je daarna zakt in de peilingen, dan wordt ook dat weer uitvergroot.'' De Vries vindt dat ,,de peilingen hun eigen werkelijkheid creëren''.

De grote vraag is nu of het CDA `over rechts' dan wel `over links' gaat bij de komende kabinetsformatie. Balkenende zelf wil zich nog nergens op vastleggen. ,,Er zijn meerdere meerderheden mogelijk'', stelt hij kalm vast. ,,We moeten eerst maar eens met de fractie spreken.''

Zijn partijgenote Maria van der Hoeven, minister van Onderwijs, wijst er echter op dat de liefde tussen Balkenende en PvdA-leider Wouter Bos de laatste weken ver was te zoeken. Ook Balkenende zelf geeft desgevraagd aan dat hij ernstige twijfels blijft koesteren over de financiële soliditeit van de plannen van het PvdA. ,,Het zal een belemmering zijn in de formatie.'' De CDA-lijsttrekker weigert tegelijkertijd de LPF volledig uit te sluiten als mogelijke coalitiegenoot. ,,Wij sluiten geen enkele democratische partij uit.'' Maar tegelijk erkent hij dat het moeilijk aan de kiezer valt te verkopen om, na het debacle van het afgelopen jaar met de LPF, in het kabinet opnieuw met de volgelingen van Fortuyn in zee te gaan.

De meeste CDA'ers in het bomvolle grand café Dudok lijken intussen evenmin erg geporteerd voor een coalitie met de PvdA. Wanneer PvdA-lijsttrekker Bos op de televisie rept van de mogelijkheid van een progressief kabinet met het CDA, gaat een boegeroep op. Het prominente Kamerlid Camiel Eurlings, die graag prat gaat op zijn nauwe banden met de grass roots van het CDA, bevestigt dat hij de laatste tijd bij de achterban heeft bespeurd dat ook die graag een voortzetting van de samenwerking met de VVD zou zien.

Fractieleider Verhagen, die aan het begin van de avond nog verklaarde dat de hoop op een sterke VVD niet te snel moest worden opgegeven, spreekt daar tegen middernacht niet meer over. Dan hamert hij op het belang van ,,structurele oplossingen'' voor de problemen van het land, die samen met een toekomstige coalitiegenoot moeten worden gevonden. ,,Wij kunnen ons niet permitteren om over vier jaar afgerekend te worden door de kiezers zonder werk te hebben gemaakt van de WAO, integratie en veiligheid.''

Enkele CDA'ers lonken echter al wel nadrukkelijk naar de PvdA, oud-minister van Buitenlandse Zaken en ex-Eurocommissaris Hans van den Broek bijvoorbeeld. ,,We moeten de uitspraak van de kiezers respecteren en die wijst duidelijk op een coalitie van het CDA met de PvdA.'' Terloops wijst hij er nog even op dat het CDA op buitenlands politiek terrein veel makkelijker zou kunnen samenwerken met de PvdA dan met de VVD.

Ook een partijprominent als Pieter van Geel, demissionair staatssecretaris voor Milieu, durft nu openlijker dan voor de verkiezingen uit te komen voor zijn voorkeur voor de PvdA. Die partij staat op milieugebied veel dichter bij de christen-democraten dan de VVD. En belangrijker voor hem: de kiezer heeft het zo gewild.

    • Floris van Straaten