Nog geen opvolger voor De Graaf bij D66

Uitgespeeld als potentieel regeringspartner en vooralsnog geen antwoord op de vraag wie het politieke gezicht van de partij moet zijn. Dat was gisteravond vlak voor middernacht de stand van zaken in het Haagse café Greve waar D66 de balans opmaakte na de tweede verkiezingsnederlaag op rij binnen een jaar. Lijsttrekker Thom de Graaf liet er om 22.35 uur geen misverstand over bestaan dat hij vandaag zijn fractievoorzitterschap zou neerleggen. En hij zal de fractie afraden om, met deze verkiezingsuitslag, aan welke regeringscoalitie dan ook deel te nemen.

De partij die in 1994 nog met 24 zetels een klinkende overwinning behaalde en de basis legde voor het eerste `paarse kabinet', lijkt daarmee voorlopig politiek uitgespeeld. In 1998 zette de afkalving in met een verlies van tien zetels, vorig jaar mei resteerden er nog zeven en gisteren zakte D66 verder terug naar zes. De Graaf kon na zijn tweede verkiezingsnederlaag op rij als fractievoorzitter dan ook weinig anders dan zijn functie ter beschikking stellen. Hij blijft overigens wel in de Tweede Kamer. ,,De kiezer heeft mij een mandaat gegeven.''

De Graaf laat D66 achter zonder een nieuw politiek gezicht. Europarlementariër Lousewies van der Laan staat weliswaar tweede op de lijst, maar het was allerminst zeker dat zij vandaag De Graaf zou opvolgen. Ze was gisteravond ook de eerste om haar eigen geschiktheid in twijfel te trekken en ze zou zich vanmiddag tijdens de eerste vergadering van de nieuwe fractie ook niet kandideren. ,,Ik word vergeleken met Femke Halsema, maar ik ben gloednieuw in het Haagse circuit'', zei ze gisteravond. Fractiegenoten als Bakker of Dittrich liggen, gezien hun ervaring, dan ook veel meer voor de hand, vindt ze. Met niet meer dan drie jaar ervaring in het Europees Parlement wil ze meer tijd om zich het Haagse circuit eigen te maken. ,,Ik zou het fijn vinden als ik wat meer tijd zou krijgen om ervaring op te doen.'' Het politieke handwerk in Brussel is volgens Van der Laan veel meer gericht op het zoeken naar meerderheden om oplossingen te vinden. ,,Mijn eerste ervaringen in de Haagse politiek leren me dat het spel hier helemaal niet gericht is op het vinden van oplossingen.''

Fractiegenoten en andere partijgangers benadrukten gisteren dat Van der Laan nog geen dag in de Tweede Kamer heeft gezeten. Ze staat weliswaar tweede op de lijst, maar dat was niet om een opvolger achter de hand te hebben bij een tegenvallend verkiezingsresultaat. Ze kreeg die plek na een schriftelijke raadpleging van leden die haar op die plek plaatsten. ,,Ze heeft geen ervaring en dan is het knap lastig om in Den Haag gelijk in het diepe gegooid te worden'', aldus haar fractiegenoot Boris Dittrich. Partijveteraan Ernst Bakker, de huidige burgemeester van Hilversum, haalde gisteravond herinneringen op uit de jaren zeventig, toen Hans van Mierlo de verkiezingen verloor en werd opgevolgd door Jan Terlouw, destijds ook niet de tweede op de lijst. ,,Er kan ook gekozen worden voor een tijdelijk fractievoorzitter.''

De Graaf zelf zou Van der Laan vandaag ook niet voordragen als haar opvolger. ,,Het is geen automatisme dat de tweede op de lijst mijn opvolger wordt. Maar ik ga daar niet over en dan vind ik dat ik ook geen namen van kandidaten moet noemen.'' Fractielid Boris van der Ham wist gisteravond niet wat er vandaag wordt besloten over de opvolging van De Graaf. ,,D66 moet niet alleen op zoek naar een nieuwe fractievoorzitter, maar ook een nieuwe partijleider. De fractie gaat zelf over haar voorzitter, maar de leden gaan over een nieuwe politieke leider.'' Hij vindt zichzelf nog te jong voor het fractievoorzitterschap. ,,Maar Boris Dittrich zou een goede kunnen zijn. Het kan ook zijn dat we de onervarenheid van Lousewies van der Laan `stutten' met ervaren fractiegenoten als Dittrich of Bert Bakker.''