`Natuurlijk hoeft Zalm niet weg'

De VVD verloor vier zetels en de hoop op een coalitie met CDA alleen. De partijcoryfeeën zeggen dat Zalm het fantastisch gedaan heeft. Ze moeten wel. Zalm kan als geen ander onderhandelen.

Wie niet beter wist, zou denken dat het feest was als VVD-leider Gerrit Zalm op de uitslagenavond van zijn partij in Bunnik verschijnt. Een schamele winst van vier zetels, en de vervlogen hoop op een coalitie van VVD en CDA alleen, vermogen de regie van de avond - in discotheek Brothers - niet in de war te brengen: confetti, opgewekte muziek, ovaties en spreekkoren (`Gerrit, Gerrit') ten gehore gebracht door een schare jonge geblazerde symphatisanten.

Vooral niet de indruk wekken van een partij in crisis - dat is de leidraad bij de feestavond. Hans Hoogervorst, demissionair minister van Financiën, geeft de lijn aan, die vervolgens door de andere partijcoryfeeën wordt overgenomen. Natuurlijk hoeft Zalm niet af te treden, zeggen allen in koor: Zalm heeft het juist fantastisch gedaan, en geen zetels verloren.

Dapper verwerken de aanwezigen het feit, dat de eerste prognose van de NOS voor de VVD slechts 25 zetels aangeeft - niet het verlies waarbij Zalm eerder heeft aangekondigd als leider het veld te zullen ruimen, maar wel een bittere teleurstelling. Zalm wacht met zijn triomfantelijke intocht in de discotheek totdat om tien uur de NOS-prognose tot 28 zetels is opgelopen. Wanneer tijdens zijn toespraak op het scherm achter hem te zien is, dat de NOS-prognose weer naar 27 daalt, zegt hij ferm: ,,Dat kunnen we er ook wel bij hebben!''

,,We hebben heel veel gewonnen'', zegt de zichtbaar vermoeide Zalm, niet doelend op het zeteltal, maar op de manier waarop de partij mentaal de teleurstelling van de vorige verkiezingen te boven is gekomen. ,,Er is geen malheur, er is optimisme''.

Mark Rutte, demissionair staatssecretaris, valt Zalm in de wandelgangen bij: ,,De grijsheid die de VVD in de paarse jaren kenmerkte, is verdwenen. We hebben nu zoveel verjongd en vernieuwd, dat we eerder moeten uitkijken niet de traditionele VVD'ers van ons te vervreemden''.

De analyse van wat er nu precies deze keer mis is gegaan, is van later zorg, is een andere unisono gebrachte boodschap. Voor het moment wordt de summiere verklaring uitgevent, dat de VVD te lijden heeft gehad van de electorale race Bos-Balkenende, die alle aandacht van de kiezers heeft opgeëist.

Eerst moet de VVD er nog het beste van maken bij de Statenverkiezingen in maart. Als daarbij de `vluchtige winst van Wouter Bos' deels verdwenen lijkt, is dat weer van invloed op de kabinetsformatie oppert VVD-erelid Hans Wiegel monter.

Die kabinetsformatie is een andere voorname zorg nu, en de beste reden om Zalm in geen geval te laten vallen. Want de gehoopte stemmentrekker moge hij niet gebleken zijn, onderhandelen kan hij als de beste.

Hij heeft er zin in, verzekert Zalm: zowel in vier jaar oppositie, als in een eventuele nieuwe regeringsdeelname, wanneer het tussen CDA en PvdA niet lukt. Voorshands proberen de leden van de partijtop geestdrift voor de oppositie uit te stralen - wat even wennen is, na zoveel jaren regeringsdeelname.

Of het voor de goedlachse VVD-leider een onverdeeld gezellige tijd wordt, staat nog te bezien. De eerste interne krachtmeting staat al voor de dag na de verkiezingen op het programma: de vergadering van de nieuwe fractie waarin de verkiezingsuitslag wordt besproken.

Zalm heeft met zijn krachtdadige vernieuwing en verjonging van de kandidatenlijst onder de gevestigde machten in de partij de afgelopen maanden niet alleen maar vrienden gemaakt, en de verongelijkten zijn niet met successen monddood gemaakt. Enkelen zitten nog in de nieuwe fractie, maar het gevaar loert vooral in de partijorganisatie. De aanvaring tussen Zalm en partijvoorzitter Eenhoorn van het afgelopen weekeinde was daarvan een voorbode.

,,Ik heb nog nooit zo'n bizar politiek jaar meegemaakt'', verzucht Johan Remkes (vice-premier), de enige prominent die naast Zalm vanaf het spreekgestoelte het woord voert.

Het partijleiderschap van Zalm is feestelijk bevestigd, Brothers stroomt langzaam leeg.

    • Raymond van den Boogaard