...en de politici

Voor de kabinetsformatie is sprake van een ingewikkelde uitslag. De voorkeur van CDA en VVD om zonder de LPF samen verder te regeren, is getalsmatig uitgesloten. Met de acht zetels van de LPF bestaat wel een meerderheid, maar die optie is door CDA-leider Balkenende steeds ongeloofwaardig genoemd. Resteert de mogelijkheid voor CDA en VVD om D66 erbij te betrekken. Los van de programmatische obstakels kan dit alleen maar in theorie, daar lijsttrekker De Graaf voor de verkiezingen heeft verklaard bij verder verlies van D66 niet te willen regeren. Dit betekent dat alleen een centrum-linkse coalitie van CDA en PvdA tot de reële mogelijkheden behoort. Dit doet ook het meest recht aan de verkiezingsuitslag. De PvdA heeft zich hiertoe steeds bereid verklaard. Het CDA, dat geconfronteerd wordt met een gedwongen partnerruil, is daarentegen nog niet zo ver. Dit betekent dat Nederland een lange kabinetsformatie te wachten staat. De eerste uitlatingen van CDA-leider Balkenende gisteravond duidden hier reeds op. Hij vindt dat rustig de tijd moet worden genomen om te inventarisen waar bij alle partijen de programmatische verschillen en overeenkomsten liggen.

Kortom, een ouderwets-langdurige kabinetsformatie dreigt. Dit is het laatste waar het land op zit te wachten. Na het ontslag van het kabinet-Kok in april vorig jaar is Nederland – afgezien van de 87 dolle dagen van het kabinet-Balkenende – niet meer volwaardig bestuurd. Ondertussen grijpt de economische crisis om zich heen en dreigt een grootschalig internationaal conflict waarbij ook Nederland direct kan worden betrokken.

Een coalitie met de PvdA is niet de eerste keuze van Balkenende. Maar tegelijkertijd is het wel de enig werkbare mogelijkheid. Het CDA doet er goed aan die mentale slag te maken en zich bij de realiteit neer te leggen. De kiezer is als gevolg van de interne troebelen in het kabinet voor de tweede maal binnen acht maanden naar de stembus geroepen. Hoe serieus het electoraat de politiek blijft nemen, blijkt uit de opkomst van 79,9 procent, hoger dan mei vorig jaar en hoog naar internationale maatstaf. Als de burgers zich nog zo betrokken tonen na alles wat in 2002 is gebeurd, dienen politici daarnaar te handelen. De kiezers willen dat Nederland weer wordt geregeerd. Aan CDA en PvdA, de partijen die hiervoor als gevolg van de uitslag het meest in aanmerking komen, de taak zo snel mogelijk met regeren te beginnen.