Concentratie

En ineens telde Nederland nog maar drie partijen van een redelijke omvang. Sinds de Tweede Wereldoorlog is het maar één keer eerder voorgekomen dat er slechts drie partijen in de Tweede Kamer vertegenwoordigd waren met meer dan tien zetels: in 1977, na het geruchtmakende kabinet-Den Uyl. Kennelijk volgt na een periode van polarisatie concentratie. Ook in 1977 waren het CDA, PvdA en VVD die de andere ver voor bleven.

Het is ook voor het eerst dat in geen enkele gemeente een andere partij dan een van deze drie de grootste werd. In mei 2002 wist de LPF nog in 21 gemeenten als eerste uit de bus te komen, en de SGP in 4.

In de kaart van grootste partijen is de wederopstanding van de PvdA duidelijk zichtbaar. Bijna alle `rode' gemeenten waar de LPF in mei de grootste werd, zijn weer naar de sociaal-democraten overgegaan. En ook in het noorden zijn vele gemeenten terug bij de sociaal-democraten, nadat ze vorig jaar waren overgestapt naar het CDA. De PvdA is nog lang niet zo sterk aanwezig als in 1998, maar veel verloren aanhang is weer terug. Zoals in Twente, delen van Limburg en Noord-Brabant, Rotterdam, Den Haag en de gebieden rondom de grote steden.

Hoe anders is dat voor de VVD. In 1998 waren de liberalen nog in 161 gemeenten nummer één (omgerekend naar de gemeentegrenzen van nu), tegen een schamele 19 nu. De opmars van de VVD in geheel West-Nederland in de jaren negentig is voorbij. Ten noorden van de bible belt is nu nog een VVD belt over, die loopt van de Utrechtse Heuvelrug via Het Gooi naar de rijke kustgemeenten als Bloemendaal, Bergen (NH) en Wassenaar. Er is maar één echte representant van de glorietijd over: nieuwbouwstad Haarlemmermeer.

Het CDA heeft landelijk gezien nauwelijks gewonnen, maar boekte wel opmerkelijke resultaten in Noord-Limburg en delen van Noord-Brabant. Al jaren achtereen verloor de partij daar aanhang onder de ooit zo trouwe KVP-bevolking ten gunste van de PvdA, maar het CDA lijkt daar helemaal terug te zijn. Niet alleen won het daar vergeleken met de uitslag van 1998, ook ten opzichte van afgelopen mei zijn kiezers teruggekeerd op het oude nest.

De LPF is bijna volledig teruggedrongen tot de regio Groot-Rijnmond. Er zijn maar twee gemeenten buiten die regio waar de LPF meer dan 10 procent van de stemmen heeft behaald: Edam-Volendam en Rucphen. Voor het overige zijn het de middelgrote arbeiders- en forensengemeenten waar de LPF nog enige omvang heeft.

De SP ten slotte heeft bijna overal lichtjes gewonnen vergeleken met vorig jaar. In slechts drie (Limburgse) gemeenten was de winst meer dan 3 procent. Vergeleken met 1998 is de SP in 167 gemeenten met zulke cijfers gegroeid. Tot een echte groei buiten de machtsbasis oost-Brabant is het nog niet gekomen.

    • Arlen Poort