Chailly etaleert frisse Brahmsen

Het bijzondere en verfrissende van een Brahmscyclus, zoals Riccardo Chailly die nu dirigeert bij het Koninklijk Concertgebouworkest, is dat zoiets dwingt tot het doen van ontdekkingen in Brahms. Een incidentele Brahms klinkt als Brahms. Maar wie in twee weken de vier symfonieën, de twee pianoconcerten, het vioolconcert en wat losse stukken van Brahms speelt, wordt gestimuleerd tot het etaleren van een grote en nieuwe variëteit aan Brahmsen, zoals Chailly nu ook met groot enthousiasme doet.

En zo is de enige Brahms die niet in het Concertgebouw is te horen, de cliché-Brahms voorop het programmablad Preludium. Het is die wat vieze oude Weense baardmans, de Brahms die men associeert met stoffig pluche, zware vitrages, duistere salons met pompeus meubilair en ouderwetse kaarsenkronen.

De Brahms die wèl klinkt is veel jonger, hij is krachtig en vitaal, driftig, subtiel, verfijnd, visionair, kordaat, energiek, spontaan, karaktervol, robuust en soms zelfs ietwat Stravinskyaans, zoals gisteravond in het derde deel van de Tweede symfonie. Her en der hoort men ook de Brahms die, net als Haydn, de muziek van zigeuners, boeren en ander buitenvolk glorieus verheft tot grootse kunst. Daar staat dan tegenover dat Brahms ook dat sentimentele derde deel van het Tweede pianoconcert componeerde, een wee soort celloconcertje, waar de pianist dan maar verveeld doorheen gaat pingelen.

Chailly laat niet alleen al die verschillende, elkaar aanvullende en tegensprekende Brahmsen horen, maar varieert, detailleert en nuanceert ze ook nog eindeloos binnen elk deel van ieder stuk. Elke paar maten bieden veranderingen van klank en ritme met andere verrassingen, in de snelle delen bovendien met onverwachtse doorsteekjes.

Het orkest speelt fantastisch en violist Frank Peter Zimmermann was gisteravond uitbundig op dreef met zijn heldere, grote en lyrisch stralende toon. Het Vioolconcert en de Tweede symfonie: twee Brahmsen die mij opwonden.

Concert: Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Riccardo Chailly. Gehoord: 17, 22/1 Concertgebouw Amsterdam. Vervolg: 23, 24/1. Radio 4: 27/4; 25/5 14 uur.

    • Kasper Jansen