CDA grootste, enorme winst PvdA

Het CDA blijft de grootste partij van het land, ondanks spectaculair herstel van de PvdA. De door het CDA gewenste coalitie met de VVD heeft geen meerderheid. De LPF is de grote verliezer geworden. De partij viel van 26 zetels terug naar acht.

Het opkomstpercentage bij de vervroegde Tweede-Kamerverkiezingen was gisteren met 79,9 procent het hoogste sinds de verkiezingen van 1989. De PvdA haalde 42 zetels, een winst van negentien. Daarmee maakten de sociaal-democraten het verlies van de verkiezingen in mei grotendeels weer goed.

De PvdA verklaart de winst vooral uit het sterke optreden van lijsttrekker Wouter Bos. ,,We zijn fantastisch teruggekomen, vooral door de fantastische campagne van Wouter'', zei PvdA-premierkandidaat Job Cohen gisteravond. Nu het CDA het grootste wordt blijft Cohen burgemeester van Amsterdam.

De VVD haalde een bescheiden winst van vier zetels. Lijsttrekker Zalm werd vanmorgen weer gekozen als fractievoorzitter. LPF-lijsttrekker Mat Herben vond de acht overgebleven zetels voor de LPF ,,een fantastische uitslag'', omdat er peilingen waren geweest waarin de LPF op twee zetels had gestaan. Hij acht het niet realistisch dat de LPF weer wordt gevraagd voor een coalitie. Mocht dat toch gebeuren, dan zal de LPF ,,de huid duur verkopen'', aldus Herben.

De eerder verwachte grote winst van de SP bleef uit, al werd deze partij, die haar zeteltal van negen handhaafde, wel de vierde van het land. Behalve de LPF waren de verliezers GroenLinks (twee zetels), D66 (één zetel), ChristenUnie (één zetel) en Leefbaar Nederland, dat zijn beide zetels verloor. De SGP bleef op twee steken. Nieuwe partijen slaagden er niet in in de Kamer te komen.

CDA en VVD hadden een gezamenlijke coalitie tot inzet van de verkiezingen gemaakt. Maar doordat de VVD slechts gering won, is een centrumrechtse coalitie alleen mogelijk met de LPF. Balkenende heeft dat steeds ,,ongeloofwaardig'' genoemd. PvdA-leider Bos sprak zich gisteren onomwonden uit voor de vorming van een kabinet van zijn partij met het CDA. Ook de partijleiders Zalm (VVD), Marijnissen (SP) en Halsema (GroenLinks), gaven aan dat een CDA-PvdA-coalitie het meest logische gevolg van de verkiezingsuitslag is.

Maar CDA-leider Balkenende, die voor de verkiezingen steeds een voorkeur voor de VVD had uitgesproken, hield de boot af. Hij zinspeelde op een driepartijencoalitie met VVD en D66. D66-lijsttrekker De Graaf wees dat evenwel af. Omdat D66 van zeven naar zes zetels ging, ligt meeregeren niet voor de hand, aldus De Graaf. Balkenende verklaarde toch een poging te willen ondernemen D66 over te halen.

De D66-leider trok gisteravond zijn consequenties uit het verlies en kondigde zijn vertrek als fractievoorzitter aan. Hij blijft wel Kamerlid. De D66-fractie zou vanmiddag een opvolger van De Graaf aanwijzen.

De PvdA is in vrijwel alle grote steden de grootste geworden, meestal met scores van boven de dertig procent. Bij de verkiezingen in mei had de PvdA vooral verloren in de steden. In totaal haalde de PvdA in de 25 grootste gemeenten 33,5 procent van haar winst.