`Beste peiler' belde willekeurig rond

De verkiezingscampagne werd gedomineerd door de opiniepeilingen. Nu de uitslag bekend is, kan de winnaar worden uitgeroepen. ,,De peilingen zelf zorgen ervoor dat je altijd afwijkt van de einduitslag.''

Wie peilt het best? De afgelopen weken bevochten Inter/View-NSS, Nipo en Maurice de Hond elkaar niet alleen door steeds frequenter peilingen naar buiten te brengen, ook de verwijten onderling over de gehanteerde methodes waren niet van de lucht. Slechte opbouw van de database, riep de een. Waardeloze actualiteitswaarde, riposteerde de ander. Gisteravond werd eindelijk duidelijk wie zich deze keer mag laten voorstaan op de titel `de beste peiler van 2003'.

Bureau Inter/View-NSS zat er deze keer het dichtst bij. In totaal week het opinieonderzoeksbureau slechts zes zetels af van de werkelijke eindstand. Onderzoekster Marianne Bank toonde zich vanmorgen desgevraagd ,,hartstikke trots''. ,,Op 15 mei zaten we er wat verder naast, maar nu hebben we het goed gedaan.''

Maar ook bij het Nipo, dat met een totale afwijking van twaalf zetels de tweede plek bezet, overheerst tevredenheid. Onderzoeker Remco Frerichs stelt dat de afwijkingen binnen de marges van het statistisch onderzoek vallen. Zelfs Maurice de Hond, die er in totaal veertien zetels naast zat, is blij. ,,Volgens mij is het voor het eerst dat ik er één, maximaal twee zetels per partij naast zit, vroeger liep dat al snel op naar meer zetels'', zegt hij.

Formeel hebben de bureaus allemaal gelijk. De geconstateerde afwijkingen vallen allemaal binnen de marges van wat statistisch verantwoord is. Alleen Nipo zit een keer drie zetels af van het werkelijk behaalde aantal (het bureau schatte de SP op 12 zetels, het werden er 9). Inter/View en De Hond zitten met een afwijking van een of twee zetels per partij aan de goede kant. Ter illustratie: het Nipo zat er in mei 2002, de vorige verkiezingen, alleen al bij het toen sterk gegroeide CDA twaalf zetels naast.

Het feit dat de twee bureaus die gebruikmaken van een eigen databank (Nipo, De Hond) het slechter doen dan het bureau dat willekeurig rondbelt (Inter/View), zegt volgens De Hond niets over de kwaliteit van de methode. ,,Wij kijken iedere keer direct na de verkiezingen waar de foutjes in de database zitten en die repareren we. De vorige verkiezingen en deze zaten zo dicht op elkaar dat we een heel goed geijkte database hadden. Dat zie je terug in de minimale afwijkingen.'' Bank van Inter/View: ,,Wij hebben het idee dat we met het telefonische, willekeurige onderzoek meer de doorsnee kiezer te pakken krijgen dan met een database.''

Ondanks de tevredenheid over de eigen peilingen blijft één vraag voor de opiniepeilers nog wel boven de markt hangen. Hoe is het mogelijk dat de drie bureaus op de dag voor de verkiezingen de PvdA allemaal meer zetels toebedeelden dan het CDA? ,,Cosmetisch jammer'', zegt De Hond. ,,Blijkbaar zit er nog een lichte afwijking in het onderzoek of is het aantal hulptroepen voor het CDA grotere geweest dan ik dacht.'' Frerichs van Nipo: ,,Er is ontegenzeglijk iets gebeurd de laatste dag en we weten nog niet wat. Dat gaan we vragen aan de mensen die volgens onze peiling op het laatst van mening veranderd zijn. Interessant om te weten is wanneer mensen precies hun definiteve keuze hebben gemaakt.''

Bank van Inter/View-NSS stelt dat de peilingen zelf ook nog invloed hebben op de uiteindelijke uitslag. ,,Mensen die de peilingen volgen en zien dat CDA en PvdA in een nek-aan-nek-race verwikkeld zijn, passen hun uiteindelijke stemgedrag daarop aan. Ik heb het idee dat veel VVD'ers uiteindelijk toch voor het CDA gegaan zijn, om te zorgen dat die partij het grootste wordt.''

De Hond bestrijdt dit. ,,We zagen al dagen voor de verkiezingen dat de strategische kiezer zijn keuze al had gemaakt. De verschuivingen zijn de laatste dagen minimaal geweest.''

Rest de vraag of er ooit een dag komt dat de peilers de uitslag wél exact tot op de zetel nauwkeurig kunnen voorspellen. Volgens Bank is dat weinig realistisch. ,,Het feit dat we de peiling versimpeld weergeven in een exact aantal zetels, is statistisch eigenlijk niet correct. Als we de normale bandbreedtes zouden hanteren, zou je zien dat we er binnen de grenzen van het redelijke iedere keer heel goed op zitten.''

De volgende verkiezingen worden dus weer gewoon tot het allerlaatste moment spannend.