Verzet tegen chantage `in naam van God'

Als de peilingen kloppen, boekt de Shinui-partij volgende week grote winst in de Israëlische verkiezingen. Shinui verzet zich tegen wat zij ziet als chantage door de ultraorthodoxen.

,,De groeiende invloed van de fundamentalistische orthodoxe partijen is een bedreiging voor het voortbestaan van Israël.''

Tommi (Josef) Lapid, de populistische leider van de oppositionele, antireligieuze Shinui-partij – `Verandering' – berijdt opnieuw zijn stokpaardje. In zijn verkiezingstoespraak in het stadje Petah Tikwa, even ten noordoosten van Tel Aviv, haalt hij fel uit naar fundamentalistische partijen als Shas en de Verenigde Thora partij. De zaal in het moderne sportgebouw is vol. Het publiek muisstil. De mensen zijn zichtbaar in de ban van deze welbespraakte politicus.

De 71 jaar geleden in Hongarije geboren Lapid, oud-hoofdredacteur van het dagblad Ma'ariv, voert al jarenlang strijd tegen wat hij ziet als de corruptie en het schaamteloze gegraai in de schatkist door de fundamentalistische partijen. Tussen de Arbeidspartij en Likud nemen deze partijen, die opereren in naam van God, een strategische positie in. Om aan de macht te blijven of te komen hebben Arbeidspartij en Likud de afgelopen decennia om beurten de ultraorthodoxe partijen met miljarden euro's gepaaid.

,,Ons land zal ten onder gaan als het idee van een moderne, westerse, liberale democratie door deze antidemocratische krachten onder de voet wordt gelopen. Uit die waarden putten wij de kracht om ons te midden van de moslim-Arabische wereld te handhaven'', zegt Lapid. Hij verdedigt zich fel tegen beschuldigingen van religieuze zijde dat hij de joodse godsdienst haat. ,,Ik ben een trotse jood en patriot'', roept hij. ,,Geen enkele normale staat kan financiële uitbuiting en dienstweigering in naam van God aanvaarden''.

Lapid vindt het een aanfluiting dat 100.000 studenten aan religieuze opleidingsinstituten 100 dollar per persoon per maand uit de schatkist krijgen, terwijl `normale' studenten aan universiteiten krom liggen om hun studiegeld te betalen. Dat de religieuze studenten zich bovendien volkomen wettelijk aan de zware dienstplicht kunnen onttrekken, is volgens Lapid het meest absurde voorbeeld dat de Harediem (ultraorthodoxen) geen deel hebben aan de staat Israël. Tachtig procent van de ultraorthodoxe mannen werkt volgens hem niet, en betaalt dus ook geen belasting. ,,De mensen hebben hun buik vol van deze situatie. Dat is het geheim van de opkomst van Shinui'', zegt Lapid.

Inderdaad doet Shinui het goed in de aanloop tot de parlementsverkiezingen die dinsdag worden gehouden. Peilingen geven aan dat de partij van zes naar vijftien zetels kan groeien in de 120 zetels tellende Knesset.

Plechtig verklaart Lapid dat zijn partij uitsluitend zitting wil nemen in een seculiere regering, zonder de aanwezigheid van fundamentalistische, religieuze partijen in een coalitie. Voor de zionistische NRP, de Nationale Religieuze Partij, maakt Lapid echter een uitzondering. ,,De NRP stuurt haar jongeren wel naar het leger'', verklaart hij. Dat is Lapids lakmoesproef.

Shinui zal zich inzetten voor scheiding tussen `synagoge' en `staat', als tegenpool van pogingen van ultraorthodoxe zijde om van Israël een halachische staat (gebaseerd op de joodse religieuze wetgeving) te maken. Invoering van het burgerhuwelijk, dus buiten het rabbinaat om, staat hoog op de prioriteitenlijst van Lapid. ,,Dan hoeven er jaarlijks geen 5.000 Israëliërs meer naar Cyprus te gaan om daar in het huwelijk te treden'', zegt hij.

Indirect verwijst Lapid op het corruptieschandaal waarin premier én Likud-leider Sharon is terecht gekomen. Shinui laat zich niet omkopen, onderstreept Lapid. ,,Ik ben er trots op dat we de eerlijkste partij zijn'', zegt hij. ,,Een industrieel uit Noord-Israël stuurde me een cheque van 50.000 dollar. Ik stuurde de cheque plus rente terug.''

De recente schandalen hebben bij Lapid vrees gewekt dat de maffia greep krijgt op de politiek. ,,Het is toch erg dat ik me moet afvragen of iemand in de Knesset door de maffia is gestuurd. We moeten deze vuiligheid uit de politiek gooien om te voorkomen dat we een door en door corrupte Zuid-Amerikaanse bananenrepubliek worden.''

Het programma van zijn partij is duidelijk meer op binnenlandse problemen dan op de Palestijnse kwestie georiënteerd. Met zijn aanvallen tegen de financiering door de staat van het fundamentalistische jodendom trekt hij waarschijnlijk meer kiezers dan met zijn vrij vooruitstrevende ideeën over de oplossing van het Palestijnse vraagstuk. Veiligheid van Israël staat voor hem voorop, zoals bij alle politici die een vergelijk met de Palestijnen aanvaarden, inclusief Sharon. Maar Lapid is voor ontruiming van de meeste Palestijnse gebieden met uitzondering van de grote Israëlische stedelijke nederzettingen in bezet gebied nabij Jeruzalem en Tel Aviv. En hij bepleit Palestijnse bestuursautonomie in Oost-Jeruzalem, waar 250.000 Palestijnen leven. ,,Wij zijn voor een joodse burgemeester en een Palestijnse onderburgemeester in Jeruzalem'', zegt hij. ,Met deze ideeën vormen wij een brug tussen links en rechts in de Israëlische politiek.''

Lapid beschouwt Shinui als een liberale centrum-partij. Indien zij de Arbeidspartij zou overvleugelen en de tweede partij in het land zou worden, zou dat een historische doorbraak kunnen opleveren. In dat geval zou namelijk voor Sharon, als gedoodverfde winnaar aan het hoofd van Likud, de weg openliggen voor de vorming van de eerste seculiere regering in Israël.