Onnavolgbare taalmuziek

Vuurwerk en bommen, dat zijn de akoestische en visuele inspiratiebronnen van dichter, performer avant la lettre en prozaschrijver Johnny van Doorn (1944-1991). Dat zijn prachtige, nieuwe gegevens die in de documentaire Een valse lente - Van Johnny the Selfkicker tot `een heer met soul' naar voren komen. Regisseur Peter Scholten heeft met deze film een ontroerende hommage gemaakt aan de legendarische dichter, die als prozaïst met boeken als Mijn kleine hersentjes en Gevecht tegen het zuur een eminent melancholisch stilist als Gerard Reve naar de kroon stak, en voor mij zelfs onttroonde. Van Doorns plotse dood in 1991 kwam als een schok. Het historische materiaal dat de basis vormt voor Scholtens film is bijzonder.

In een uitvoerig gesprek geeft Van Doorn aan dat het bombardement op Arnhem uit zijn prille jeugd diepe en onuitwisbare indruk op hem maakte. Hij herinnert zich het lawaai, de lichtflitsen langs de hemel. Om die schok te verwerken werd hij, naar eigen zeggen, dichter. En hoe kwam zijn alter ego Johnny the Selfkicker tot stand? Van Doorn sprong op de keukentafel toen zijn vader op kantoor was, moeder deed boodschappen en de jonge Johnny deed voor zichzelf zijn eerste optreden. De poëzie `welde' in hem op. Hij wilde een `oergedicht' schrijven, geïnspireerd door `wind, sneeuw, wolken' en door artistieke stromingen als het dadaïsme. Paul van Ostaijen met zijn klankgedichten vormde zijn grote voorbeeld.

De kosmische sensatie die Van Doorn nastreefde blijkt uit zijn elektriserende podiumacts. Hij creëerde grote beroering. Zijn optreden tijdens de legendarische nacht van de poëzie in 1966 is aangrijpend om te zien. Eerst werd hij uitgejouwd, zijn gezicht verstrakt en dan begint hij klanken de zaal in te jagen. Het is pure taalmuziek. Voorts zien we opnamen van rookmagiër Robert Jasper Grootveld. Hans Verhagen, Simon Vinkenoog, Harry Mulisch en tal van anderen komen in beeld. Het zijn fijne tijdsdocumenten. Aan het slot komt een klemmende scène: Van Doorns vrouw Yvonne verft haar nieuwe huis wit. Haar man is overleden, de leegte van zijn afwezigheid is voelbaar. Ze zegt: ,,Johnny komt toch niet terug.'' Hij was zo overal present, in café, op de bühne, als dichter en acteur in Herenleed. In Een valse lente komt alles op onnavolgbare wijze weer terug.

Het uur van de wolf: Een valse lente - Johnny the Selfkicker, NPS, Ned.3, 20.30-21.30u.