Nederland klaar to dump populists

Nederland plaatst buitenlandse media voor verrassingen. Binnen een jaar twee kabinetscrises, een politieke moord en een electorale aardverschuiving. `De politieke correctheid is aan flarden.'

Een enkele voorbeschouwing kwam te vroeg. ,,Pakweg twee weken voor de parlementsverkiezingen in Nederland lijkt ten minste één ding vast te staan: De volgende minister-president heet weer Jan Peter Balkenende'', aldus het Duitse dagblad Die Welt.

Kranten en weekbladen in omringende landen, die wat meer geduld betrachtten, konden luttele dagen later gewag maken van ,,een duizelingwekkende tv-campagne'', waarin niemand meer zeker is van de overwinning. ,,Het is Russische roulette.'' (De Morgen, België). Persbureau Reuters voorspelt vanmorgen de uitslag: `Dutch election to dump populists, reinstate Labour' – Nederland dumpt populisten en brengt PvdA aan de macht.

Alle buitenlandse media schrijven de verrassende politieke omslag op de bakermat van het eens zo bejubelde poldermodel toe aan de uitstraling en het optreden van PvdA-leider Wouter Bos. ,,Hij is uitgesproken links noch uitgesproken rechts en wordt derhalve in Nederland graag vergeleken met Tony Blair, ja zelfs met John F. Kennedy'', meldt de Neue Zürcher Zeitung (Zwitserland). Daarnaast stippen ze meestal de rol van de peilingbureaus met hun week- en dagkoersen aan. ,,Maurice de Hond kreeg de poppetjes aan het dansen'', volgens De Morgen.

Menig buitenlandse verslaggever herinnert aan het snelle herstel en de grote overwinning van het CDA, nog geen jaar geleden, waar ,,de Hollandse Harry Potter'' Jan Peter Balkenende zo'n belangrijk aandeel in had. Dit keer doet er volgens het Britse weekblad The Economist nog een andere ,,wonderdoener'' mee: ,,PvdA staat op uit de dood''. Hoe dat komt? ,,Het korte antwoord luidt: Bos. [...] Het lange is ingewikkelder.''

Mediageniek, charisma, bescheidenheid, charme en luistervermogen. Dat zijn de succeskwaliteiten die buitenlandse media Bos toedichten. En net als de meeste andere partijen zou ook hij ,,de kleren van de Fortuynisten hebben gestolen'' (The Economist). Dagblad The Guardian (Groot-Brittannië) laat Ronald Sørensen, voorman van Leefbaar Rotterdam, het veranderde maatschappelijk klimaat schetsen. ,,Zes jaar geleden veroordeelde een Nederlandse rechter een man die zei dat Nederland vol was. Nu zegt VVD-leider Gerrit Zalm hetzelfde op televisie.''

,,De politieke correctheid is aan flarden'', aldus de International Herald Tribune. Bij de verkiezingen vorig jaar in Frankrijk en Duitsland uitten de traditionele partijen zich nog in vage bewoordingen over het immigratievraagstuk, bij de huidige verkiezingen in Nederland wordt dit taboe doorbroken en daarmee zou Nederland wellicht een Europese trend zetten.

De kiezers hebben volgens de Amerikaanse krant de keus uit kandidaten die allemaal hameren op integratievoorschriften en plichten. ,,De campagne laat zien dat de Nederlanders nu mogen zeggen dat ze zich, met het oog op Marokkanen en Turken, ongerust maken over de trend dat de meerderheid van de bevolking in de vier grote steden uit het buitenland zal komen en waarschijnlijk islamitisch zal zijn.''

,,Pim Fortuyn regeert over zijn graf heen'', concludeert de Corriere della Sera (Italië). De ,,vermoorde ultra-rechtse politicus'' bepaalt acht maanden later nog steeds de belangrijkste thema's in de verkiezingsstrijd: strenger immigratiebeleid, betere publieke dienstverlening en meer nadruk op law and order. Nederland probeert volgens de krant te ontwaken uit een nachtmerrie en zich te ontdoen van een spook. ,,De nachtmerrie is die van de ongekende gewelddadige politiek in het tolerante land van de tulp. Het spook ademt de geest van de dandy Pim Fortuyn, de rechts-populistische leider.''

Het Britse dagblad The Independent tracht de Nederlandse politieke toestand in vergelijkbare beeldspraak te vatten. ,,De Nederlanders slagen er niet in de geest van Pim Fortuyn te bezweren'', luidt de kop boven het hoofdartikel in de editie van vandaag. De krant voorspelt een grote centrumcoalitie van PvdA en CDA. ,,Het is verleidelijk een zucht van verlichting te slaken bij deze comeback van de PvdA en de nieuwe regering te beschouwen als vertegenwoordigers van een terugkeer naar liberale, geciviliseerde waarden en politieke stabiliteit, waarmee Nederland van oudsher geassocieerd wordt.'' Maar dat is volgens de krant ,,zowel simplistisch als voorbarig'', doordat de erfenis van Fortuyn nog een zwaar stempel drukt op de Nederlandse politiek.

Behalve Fortuyn is er volgens dagblad Le Figaro (Frankrijk), weekblad Die Zeit (Duitsland) en de Neue Zürcher Zeitung (Zwitserland) nóg iemand anders die ervoor gezorgd heeft dat ,,het openbare leven in het koninkrijk achter de dijken ingrijpend is veranderd'' (Die Zeit): Ayaan Hirsi Ali. ,,Een jaar geleden fietste Wim Kok nog gewoon over straat naar zijn werk en dachten we dat we onkwetsbaar waren. Nu rijdt Ayaan alleen nog maar rond in een geblindeerde Mercedes. Voor Nederlanders een shock. Een politieke revolutie'', citeert Le Figaro ,,de liberaal Hugo''. Een jaar geleden zou de stellingname van Ayaan Hirsi Ali volgens de krant nog als ,,politiek incorrect'' zijn bestempeld, nu strijden verschillende partijen om haar lidmaatschap.

De Standaard (België) bezocht met Steve Stevaert van het Vlaamse Sp.A (Sociaal Progressief Alternatief) een verkiezingsbijeenkomst van de Nederlandse zusterpartij. ,,De PvdA was alleeen verstand, tot Bos kwam. Hij is geen emo-politicus, maar een politicus met emoties, die hart én verstand combineert'', aldus Stevaert na Bos' optreden in de Rotterdamse discotheek Off Corso. ,,Nederland heeft meer Boskes nodig.''De Frankfurter Allgemeine Zeitung (Duitsland) bracht de electorale volksverhuizing vorig jaar in verband met ,,de riskante dictatuur van de harmonie''. Gisteren schreef de krant dat Nederland nog steeds ,,in een politiek instabiele situatie'' verkeert. Daarin wordt de FAZ bijgevallen door peiler Maurice de Hond, aangehaald in De Morgen (België): ,,Binnen een jaar mag Nederland weer naar de stembus. Het politieke landschap is nog lang niet tot rust gekomen.''