Europese Conventie in lastig parket

Het gezamenlijke Frans-Duitse voorstel voor een voltijdse Europese president heeft de discussies in de Europese Conventie over de toekomst van Europa van karakter veranderd.

Valéry Giscard d'Estaing, de voorzitter van de Conventie over de toekomst van Europa, ontweek gisteren vragen van journalisten. Hij gaf vice-voorzitter Giuliano Amato, ex-premier van Italië, de lastige opdracht om vragen over het tweedaagse plenaire debat van de Conventie te beantwoorden.

De parlementariërs, europarlementariërs en regeringsvertegenwoordigers in de Conventie hadden hun meningsverschillen op tafel gelegd over de toekomstige verdeling van de macht in de Europese Unie. Bij aanvang van het ,,heel moeilijke'' debat had Giscard zelf gezegd dat het om het onderwerp ging waarop sinds het begin van de Conventie vorig jaar ongeduldig is gewacht.

In het ontwerp voor een constitutioneel verdrag van de EU, dat de Conventie komende zomer wil afleveren, moet een voorstel komen over de bevoegdheden van de lidstaten, van de Europese Commissie en van het Europees Parlement. Het is de al sinds de eerste dagen van de Europese integratie lopende discussie of Europa uiteindelijk een federaal model moet krijgen, of dat het een samenwerking van soevereine lidstaten moet zijn, of dat het – zoals nu het geval is – kenmerken van beide modellen moet houden.

Dat is het politiek gevoeligste probleem van de Conventie. Maar dat is nog lastiger geworden sinds de Franse president Jacques Chirac en de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder vorige week de Conventie voor een voldongen feit stelden. Als leden van de Conventie presenteerden de Franse en de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Dominique de Villepin en Joschka Fischer, gisteren dit plan in Brussel. Fischer deed het met tegenzin, omdat het een compromis bevat dat niet zijn wens was. Maar beide ministers, die kort na hun presentatie de vergadering verlieten, maakten duidelijk dat het geen vrijblijvende bijdrage aan brainstormen was.

Frankrijk en Duitsland hebben de Conventie uitgenodigd om zich rond hun compromis te scharen. Giscard heeft de Conventie echter altijd gepresenteerd als een club waar al debatterend een grote consensus kan worden gevonden. Heel Europa zou zelfs moeten meepraten. Veel leden van de Conventie spraken zich de afgelopen dagen uit tegen het Frans-Duitse voorstel om een voltijdse president van de Europese Raad (de regeringsleiders) te benoemen, naast een door het Europees Parlement te kiezen voorzitter van de Europese Commissie. Die voltijdse president was het kernpunt waarover de meningen in de Conventie botsten.

Op zoek naar consensus is het gebruikelijk dat Giscard na afloop van een plenaire zitting zijn indruk van de overheersende mening in de Conventie geeft. Maar gisteren deed hij dat niet. Zijn plaatsvervanger Amato deed het ook niet. Hij raakte geërgerd door herhaalde vragen en zei slechts van mening te zijn dat er een einde moet komen aan het halfjaarlijks roulerende voorzitterschap van de Europese Raad. Dat zou bij een toekomstige EU van 25 of 30 landen niet te handhaven zijn.

Giscard had Amato in een lastige positie gebracht, zoals hij dat eerder bij een gevoelige zaak deed met de andere vice-voorzitter, de Belgische ex-premier Jean-Luc Dehaene. De vice-voorzitters laten zich in zulke gevallen door Giscard manoeuvreren. Zij zijn ondergeschikt. Zij spreken Giscard, de Franse ex-president, aan met `Monsieur le président', terwijl zij zelf Giuliano en Jean-Luc worden genoemd.

Bij het begin van het debat, afgelopen maandag, zei Giscard persoonlijk te dromen van een Europa dat over vijftig jaar een gekozen president heeft die overlegt met een gekozen voorzitter van de Europese Commissie. De Franse Eurocommissaris Michel Barnier zei dat zo'n droom is gebaseerd op het huidige Franse model van een president en een premier die óf ondergeschikt is, óf van een andere politieke kleur is en daarom moeilijk samenwerkt. ,,Twee administraties zullen elkaar bestoken'', voorspelde hij als gevolg van Giscards droom voor Europa.

Zelf droomt Barnier van een EU met één voorzitter van zowel de Europese Raad als de Europese Commissie, met daaronder twee Kamers: het Europees Parlement en de huidige Raad van Ministers. Hij zei dit als doel voor de toekomst in het constitutionele verdrag van de EU te willen hebben. Voorlopig kan hij over oplossingen voor het probleem van het roulerend voorzitterschap van de Europese Raad praten, als het maar niet het Frans-Duitse idee van de voltijds voorzitter is.

Officieel moeten de Europese regeringsleiders over een nieuw EU-verdrag onderhandelen nadat de Conventie een ontwerp heeft gepresenteerd. Maar Chirac en Schröder hebben zich met hun compromis direct in het werk van de Conventie gemengd. Hun voorstel kan niet zomaar als één van de vele op een stapel kan worden gelegd. De kans bestaat dat het debat van de Conventie overheerst gaat worden door onderhandelingen tussen leden die regeringen vertegenwoordigen. Onder hen zitten veel ministers van Buitenlandse Zaken. Omdat hij zowel Frankrijk en Duitsland, als de oppositie met veel parlementariërs in de Conventie te vriend houden wil, hield Giscard zich gisteren op de achtergrond.