Weg met de peilingen

Als Vlaming die regelmatig in Den Haag verblijft, bezie ik met stijgende verbazing hoe de media volledig uit hun rol vallen tijdens deze verkiezingen. Hoewel de politici bij het begin van de campagne van de daken schreeuwden dat het deze keer geen `show' mocht worden, is zelden in Europa een staaltje vertoond van oppervlakkigheid, manipulatie en misleiding als nu. Entertainment heeft de plaats ingenomen van informeren en het duiden van lijsttrekkers en hun programma. Er is slechts één issue wat iedereen in de ban houdt: de peilingen.

Dat commerciële zenders een vlotte manier van presenteren prefereren boven saaie inhoudelijke discussies over programma's en prioriteiten, valt te begrijpen. Maar dat de publieke omroep en hun zendgemachtigden uit hun rol zouden vallen, durfde niemand te vermoeden.

Waar de kwaliteitskranten nog moeite doen om diepgang en duiding te brengen, zijn voor de meeste tv-presentatoren de peilingen verheven tot de moeder van alle informatiebronnen. De Nederlandse kijker wordt bijna een schuldcomplex aangepraat als hij de voorspellingen dreigt te verstoren met een ander kiesgedrag.

De publieke omroep wordt gefinancierd door de belastingsbetaler om hem onafhankelijke en objectieve informatie te verschaffen. Wie kiest om voor zo'n omroep te werken, moet iedere zwijm van partijdigheid weren en professionaliteit voorrang geven. Het is dan ook onbegrijpelijk dat dergelijke instellingen niet de verleiding kunnen weerstaan om dagelijks brood & spelen voor te schotelen – hoe kan je anders verklaren dat men dag in dag uit resultaten van peilingen brengt. Ook de journalisten moeten zich moeten bezinnen op de rol die zij spelen bij dergelijke vertoningen. Zij hebben een grote verantwoordelijkheid, omdat zij vaak de (politieke) agenda bepalen door hun berichtgeving.

Op dat vlak is er een les te trekken uit Vlaanderen, waar journalisten jarenlang de migrantenproblematiek hebben genegeerd omdat een politieke linkse elite (inclusief de pers) beslist had een cordon sanitair te bouwen rond een partij die op een extreme manier aandacht vroeg voor de problemen van de bevolking.

Journalisten dienen een eigen rol te spelen en geen slippendragers te worden van hun politieke vrienden. Ze moeten over voldoende dossierkennis beschikken om gasten te ondervragen en het lef hebben hen te confronteren met tegenstellingen.

Oppervlakkigheid en vorm hebben voorrang gekregen boven diepgang en objectiviteit. Is er één journalist die de politici gevraagd heeft hoe ze denken de veroudering van de bevolking op te vangen? Hoe men denkt over alternatieve energiebronnen? Over de problematiek van het onderwijs? Hoe men de problematiek van de wachtlijsten effectief gaat aanpakken en welke rol Nederland zou willen gaan spelen in een `Verenigd Europa'?

Of volstaat het om te regeren dat men tijdens de campagne met een cameraploeg koffie te gaat drinken in een Haags koffiehuis en vraagt: ,,Maurice, hoe zijn de peilingen nu?''

Er moet niet alleen dringend een gedragscode komen voor de aanwezigheid van politici in verkiezingsshows, ook dient er een wetgevend initiatief te komen dat de burgers beschermt tegen iedere vorm van manipulatie, bijvoorbeeld door het verbieden van het publiceren van peilingen in de aanloop naar de verkiezingen. Een dergelijke wet is reeds van toepassing in veel Europese landen en beschermt de burger tegen een op drift geslagen pers, die blijkbaar geen onderscheid meer maakt tussen informeren en manipuleren.

Het worden ongetwijfeld boeiende tijden voor wetenschappers en gedragspsychologen die gaan verklaren hoe het komt dat een partij die op 15 mei vorig jaar bijna van de kaart werd geveegd en die er acht maanden later mogelijk in zal slagen de grootste partij van het land te worden – alleen omdat de lijsttrekker een aardig hoofd heeft en gesteund werd door subjectieve peilingen.

Men mag hopen dat de Nederlandse kiezer de moed heeft om eens een partijprogramma of een interview te lezen in een fatsoenlijke krant en op basis daarvan beslist wie bekwaam is om zijn welvarende land de juiste koers te laten varen om ook de volgende generaties welvaart en vrede te bezorgen.

Rudi de Kerpel is commissaris bij

de VRT. Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel.

    • Rudi de Kerpel