Tekenaar van de rake lijn

Al Hirschfeld, de tekenaar van de sterren van Broadway en Hollywood, is maandagochtend in zijn slaap overleden. Hij was 99 jaar oud en leek moeiteloos op weg naar de honderd te zijn, zonder de tekenpen neer te leggen. Zijn laatste karikatuur – van de musical-ster Tommy Tune – stond vorige maand in de New York Times, waar hij zo'n zestig jaar lang de vaste tekenaar bij de theaterrecensies was. Wie eenmaal door hem geportretteerd was, betekende iets in de Amerikaanse showbusiness.

Begin jaren twintig, op zijn achttiende, slaagde Hirschfeld erin een baantje te bemachtigen op de ontwerpafdeling van filmproducent David O. Selznick, maar hij wilde zich verder bekwamen. In 1924 ging hij naar Parijs om lessen te volgen in schilderen, beeldhouwen en tekenen. Op de terugweg naar huis deed hij Bali aan, waar hij zijn specialiteit opdeed. De felle zon haalde alle kleur uit de mensen weg en reduceerde hen tot lijntekeningen, zei hij later. Zo wilde hij voortaan tekenen.

In de jaren dertig belandde Hirschfeld via een bevriend acteur bij de New York Times – en daar kwam hij met zijn karakteristieke lijntekeningen als geroepen. Zo'n amusante illustratie, die de sfeer in één beeld samenvatte, was veruit te prefereren boven de scènefoto's uit films en theaterproducties, die door de povere krantendruk nauwelijks tot hun recht kwamen. Hirschfeld tekende zwierige, maar altijd rake lijnen, waaruit de koppen van de hoofdrolspelers tevoorschijn kwamen als treffende karikaturen die in één oogopslag herkenbaar waren. Soms was het alsof hij maar één lijn tekende en daaruit al het andere liet voortkomen – alsof de pen niet één keer los was geweest van het papier.

Zijn prenten werden zo populair, dat de krant hem tot in de 21ste eeuw bleef koesteren, ook toen de fotoreproductie allang geen problemen meer kende. Zo raakte Hirschfeld, wiens werk intussen door diverse musea wordt verzameld, steeds meer verknoopt met de Amerikaanse film- en theatergeschiedenis. Door zijn tekeningen gaf hij continuïteit aan een wereld die voortdurend verandert. Elke première was nieuw, en paste toch in zijn traditie.

    • Henk van Gelder