Spook van verdeeldheid bij VN steekt kop weer op

De VN-Veiligheidsraad was gisteren op ministersniveau scherp verdeeld over Irak. Frankrijk haalde hard uit naar Amerikaanse oorlogsplannen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Colin Powell, kreeg gisteren bij de Verenigde Naties in New York een voorproefje van wat de Verenigde Staten de komende weken te wachten staat: een harde confrontatie met de andere leden van de Veiligheidsraad over Irak. Twee permanente leden met vetorecht, Frankrijk (deze maand raadsvoorzitter) en China, alsook Duitsland, in februari voorzitter, spraken zich duidelijk uit tegen een vroegtijdige Amerikaanse aanval op Irak; zeker nu de wapeninspecties op stoom komen.

De kritiek kwam tijdens en na een ministeriële zitting van de raad over de strijd tegen het terrorisme. Powell was er zo door overdonderd dat hij moest improviseren tijdens zijn toespraak, geen sinecure voor de generaal bd. die niet graag van zijn script afwijkt, en al helemaal niet publiekelijk.

Zijn Franse collega, Dominique de Villepin, ging het verst en zei dat zijn land de komende weken geen enkele VN-resolutie zal steunen voor een militaire aanval tegen Irak. Hij sloot een Frans veto niet uit: ,,Wij zullen ons niet associëren met een militaire interventie die niet gesteund wordt door de internationale gemeenschap. Wij geloven dat vandaag niets het overwegen van militaire actie rechtvaardigt.'' Geweld kan pas het laatste middel zijn, zei De Villepin. Hij laakte het ,,ongeduld'' van de VS tijdens het inspectieproces in Irak.

De Chinese minister, Tang Jiaxuan, noemde de tussenrapportage die de chef-wapeninspecteurs volgende week maandag aan de Veiligheidsraad presenteren, eerder een ,,nieuw begin'' dan een finaal oordeel. De Duitse minister, Joschka Fischer, keerde zich überhaupt tegen militair optreden en zei dat de inspecteurs ,,alle tijd die nodig is'' moeten krijgen.

Ook de chef-inspecteurs zeggen al dagen dat ze meer tijd nodig hebben. Mohammed ElBaradei, chef van de nucleaire waakhond IAEA, zei gisteren de Veiligheidsraad volgende week te zullen meedelen dat de inspecteurs ,,halverwege' zijn. Volgens diplomaten zal een meerderheid van de raad dan aandringen op een verlenging van de inspecties; zeker zolang er geen bewijzen van Iraks massavernietigingswapens of tegenwerking zijn.

VN-diplomaten verklaren de Franse kritiek van gisteren als een vlucht naar voren om tijd te winnen, in een poging te vermijden dat de Amerikaanse regering de VN vanaf volgende week onder druk zet om onmiddellijk actie te ondernemen. Volgens diplomaten had De Villepin achter gesloten deuren tegen Powell gezegd dat Frankrijk meer geneigd zou zijn een oorlog te steunen als de inspecteurs na nog eens twee maanden van inspecties zouden bevestigen dat Irak niet wil ontwapenen.

Een dergelijke verlenging spoort allerminst met het snelle tijdschema dat de Amerikaanse regering hanteert, mede ook in het licht van de gisteren weer voortgaande troepenopbouw en de naderende hitte in Irak. En daarmee hing gisteren het spookbeeld van een unilaterale Amerikaanse aanval op Bagdad opnieuw boven de vergadertafel van de Veiligheidsraad, het spookbeeld dat deze gezamenlijke VN-operatie met nieuwe wapeninspecties sinds de cruciale toespraak van president Bush op 12 september vorig jaar alsnog dreigt te eindigen in een vergeefs intermezzo; met alle gevolgen ook voor de VN zelf.

Uitgerekend Powell, de meest multilaterale minister van president Bush en tot nu toe verklaard tegenstander van eenzijdige Amerikaanse actie, werd gisteren bijna in de onwennige rol van hardliner gedrongen; gesteund door alleen zijn Britse collega Straw. Zo sprak Powell zijn Chinese collega tegen met: ,,Dit is niet het begin'' en zei dat Irak de feiten over zijn wapens al jaren kent en die nu op tafel moet leggen. Spontaan reagerend op de kritiek riep Powell de Veiligheidsraad op ,,niet terug te deinzen voor verantwoordelijkheden'' of te worden ,,gedreven tot onvermogen omdat we bang zijn voor de moeilijke keuzes die voor ons liggen''. Powell zei niet of de VS nog streven naar een tweede VN-resolutie, die militair optreden goedkeurt. Volgens Amerikaanse diplomaten mikken de VS ook na gisteren nog steeds op eensgezindheid in VN-verband, ook al zou dat opnieuw zware onderhandelingen vergen net als voor het huidige nieuwe inspectieregime. ,,Dit is het begin van het debat'', aldus een Amerikaanse diplomaat. Maar in Washington klonk minister van Defensie Rumsfeld ongeduldiger met de uitspraak: ,,Wij naderen het einde van een lange weg.''

Powell reageerde gisteren negatief op de belofte van Irak om beter mee te werken met de inspecteurs. Waar chef-inspecteur Hans Blix Irak prees om ,,positieve stappen'', zei Powell: ,,Het is slechts meer van hetzelfde.'' De VS zijn vooral niet gecharmeerd van het feit dat Blix geen harde afspraken met Irak heeft kunnen maken over het ondervragen van Iraakse wapenexperts buiten Irak.