Pijnlijke karikatuur van ouderdom

Er is maar één toneelschrijver die zich meester van de woede en de herhaling mag noemen: de Oostenrijker Thomas Bernhard. In Europa krijgt nu de uit Noorwegen afkomstige auteur Jon Fosse alle aandacht. Te oordelen naar een opvoering van zijn werk door de Haarlemse Toneelschuur en afgelopen zaterdagavond door Theatergroep Oostpool uit Arnhem is dat onbegrijpelijk.

Deze laatste voorstelling, Droom in de herfst, lijkt meer op een partituur dan een theatertekst. In Fosses dramaturgie overheerst het misverstand dat de stijlfiguur van de repetitie een betoverende is. Ik raakte de tel kwijt, maar hoe vaak actrice Els Ingeborg Smits (die altijd bewonderenswaardig is) slechts vier wezenlijke mededelingen herhaalt, is duizelingwekkend. ,,Lang niet gezien'', zegt ze tot gek wordens tegen haar zoon. ,,Kom je eens op bezoek'', kirt ze radeloos makend tegen zijn nieuwe vriendin. En: ,,Grootmoeder wordt vandaag begraven.'' Inhoudelijk stelt haar rol als moeder van een veertigjarige zoon helaas niet veel voor. De geestelijke vermogens van deze vrouw zijn aangetast. Haar man (Theo de Groot) kan alleen maar verzuchten: ,,Rustig maar.'' Het is een pijnlijke karikatuur van de ouderdom die Fosse laat zien.

Op het kerkhof verwijlt een getrouwde man. Hier ontmoet hij, oh wonder, zijn maîtresse. Zij wil door hem genomen worden op zijn hondjes. Eros en thanatos, welja. Per toeval wordt grootmoeder ter aarde besteld. Tot overmaat van ramp gaat ook nog de zoon van de inmiddels gescheiden man dood. Tenslotte vinden de drie vrouwen moeder, ex-eega en vriendin elkaar. De moeder zegt: ,,Kom eens langs.'' Op de ijselijk lege toneelvloer, die een Noorse fjord voorstelt met drie zwevende boomstammen daarboven, komen deze verdoolde, volstrekt ireële personages elkaar tegen. Ex-vrouw Chiara Tissen heeft een bedroevend kleine rol. Ze mag even als boze ex optreden. Fosse is geen fijngevoelig dramaturg voor zijn spelers. Uit zijn tekst spreekt een zekere minachting voor hen.

De enige van het vijftal met een interessante rol is Remco Melles, de zoon. Hij weet de drie vrouwen tot woedende furiën te transformeren. Van niets of niemand trekt hij zich iets aan. De dood van kind en grootmoeder laat hem koud, evenals de liefde. Melles speelt deze rol van antipathieke kille man met bewonderenswaardige empathie. Slordig gekleed slentert hij over de bühne, een ongrijpbare verschijning. Af en toe is juist híj het die weet te ontroeren. Zijn onverschilligheid doet hemzelf misschien nog het meeste pijn. Hij is de machteloze verliezer van zijn eigen karakterloosheid.

Ik begrijp niet waarom de spelers niet in opstand komen tegen deze lelijke, sjabloonachtige tekst. Regisseur Lidwien Roothaan heeft haar integere enscenering timide, schoorvoetend gedaan. Haar aandacht voor de spelers en haar stijlvolle spelregie zijn meer dan goed, maar het is Fosses tekst die de intieme voorstelling uiteindelijk benadeelt. Het is teveel eer voor Fosse. Vergeleken bij deze compassieloze schrijver is Bernhard, zelfs in zijn meest obstinate teksten, een warme, koesterende man voor de figuren om wie het draait: de personages, en dus de acteurs.

Voorstelling: Droom in de herfst van Jon Fosse door Toneelgroep Oostpool. Regie: Lidwien Roothaan. Gezien: 18/1 Theater Oostpool, Nieuwstraat, Arnhem. Aldaar t/m 30/3.

Inl: 026-445 9625 of www.oostpool.nl