Multiculti's zijn in het snel vergrijzende Japan niet welkom

Japan lijdt volgens het Amerikaanse kwartaalblad Foreign Affairs aan `een soort economische anorexia'. Want het is niet bij machte alles te consumeren wat het produceert. De bedrijven sparen te veel, de consumenten verdienen te weinig. Het aandeel van de consumptie in het bruto binnenlands product is lager dan in welk ander ontwikkeld land ook.

Het probleem is, meent het blad, dat de instituten en praktijken die het economische wonder hebben bewerkstelligd zijn verworden tot een politieke en economische dwangbuis.

Het blad vergelijkt de regerende Liberaal Democratische Partij (LDP) met de Russische communistische partij van Gorbatsjov. Zoals het hem niet lukte die partij te gebruiken om hervormingen door te voeren, zo zal de Japanse premier Koizumi er evenmin in slagen structurele hervormingen door te voeren met behulp van de LPD. Want dan zou de partij zichzelf opblazen.

De kern van het probleem is volgens het blad dat Japan twee gezichten heeft. Deze januskop bestaat uit een super-efficiënte economie die voor de export werkt en een super-inefficiënte economie voor het thuisland. Deze situatie bleef houdbaar zo lang de sterke sectoren de zwakke steunden. Nu dat niet meer kan, verplaatsen de sterke sectoren de productie naar het buitenland. Volgens het blad maken de Japanners meer auto's en elektronica buiten de landsgrenzen dan erbinnen. Natuurlijk groeit de invoer ook wel, maar dat komt grotendeels voor rekening van de Japanse dochterondernemingen in het buitenland. Het blad stelt vast dat Japan tien jaar nodig heeft gehad om de noodzaak van structurele hervormingen in te zien. Nu dat achter de rug is, zal het land de komende tien jaar nodig hebben om het inzicht om te zetten in actie.

De Japanse producenten van babyvoeding zien in dat ze het `hobbelpaard' moeten verruilen voor de `schommelstoel'. Zij hebben, schrijft het Amerikaanse weekblad BusinessWeek, met succes het oog laten vallen op een doelgroep die de komende decennia alleen maar groeit: de ouderen. Die kunnen ze goed gebruiken. Hoewel de verkoopcijfers in de jaren negentig nog verdubbelden, omdat steeds meer huisvrouwen eten uit een potje goed genoeg vonden voor hun baby's, beginnen de producenten nu de gevolgen te voelen van de decennia lange daling van het geboortecijfer. Tegelijkertijd groeit de belangstelling van ouderen voor gemaksvoeding. En dat is goed nieuws voor de babyvoedingsproducenten, want een op de vijf Japanners is ouder dan 65 jaar.

Japan is voor ouderen niet de hemel op aarde, vindt het Duitse weekblad Wirtschaftswoche, maar het is in ieder geval een land waar ouderen bij de rest van de bevolking in een goed blaadje staan. Dat is niet alleen een kwestie van cultuur, het is ook te danken aan de ouderen zelf, die veel moeite doen om gezond te blijven. De Japanners kennen de hoogste levensverwachting ter wereld: bijna 80 jaar voor mannen en bijna 85 voor vrouwen. De Japanners stoppen met werken op hun 55ste en gaan op hun 65ste met pensioen. Voor de tienjarige overbruggingsperiode sparen ze hun leven lang. Bijna 54 procent van het totale particuliere vermogen in Japan – 12.000 miljard euro – is in handen van mensen die ouder zijn dan 60 jaar. De Japanners, de ouderen zelf voorop, doen volgens het blad veel moeite om de ouderen opnieuw in te schakelen in het arbeidsproces. Want ,,multiculti's zijn in Nippon niet gewenst''. Bovendien, ,,altijd golf spelen gaat ook vervelen''.

Dat merken de Japanse golfclubs ook. En dat zijn er heel veel, inclusief de exclusieve Turnberryclub in Schotland. Voorbij is de tijd, schrijft het Britse weekblad The Economist, dat het lidmaatschap van een goede golfclub verhandeld werd als een kostbaar aandeel. Zoals alle aandelen is ook de gemiddelde waarde van het lidmaatschap van een golfclub gezakt, van 49 miljoen yen (386 duizend euro) tot drie miljoen yen (23 duizend euro). Vorig jaar gingen in Japan honderd golfclubs op de fles, twee keer zoveel als het jaar daarvoor.

Ouderen moeten ervoor zorgen dat de Japanse economie geen buitenlanders en immigranten nodig heeft, meent de 70-jarige gouverneur van Tokio, Shintaro Ishihara. Volgens het Duitse weekblad Die Zeit weet hij als geen ander het Japanse sentiment te bespelen. In zijn laatste boek hekelt hij de Japanse schrijver Yukio Mishima, die als 45-jarige volgens de samoerai-rite zelfmoord pleegde met het zwaard uit angst voor het ouder worden en verlies aan kracht en schoonheid. Ishihara bepleit volgens het blad `een apathie-verbod voor 60-plussers' en doet een beroep op de traditie die zegt dat een samoerai nooit opgeeft. Dat is volgens hem de juiste manier om de prestaties van de Japanse economie tot 2025 op peil te houden, wanneer een op de drie Japanners ouder is dan 65 jaar.

Koren op de molen van James Grant, financieel analist en columnist van het Amerikaanse zakenblad Forbes. Iedereen denkt dat Japan zijn problemen niet de baas kan. Maar het heden is volgens hem geen goede voorspelling voor de toekomst. Daarom belegt hij graag in Japanse aandelen, ,,want de een z'n absurditeit is de ander z'n logica''.