`Fransen kunnen nu ook leven met Duitse Duitsers'

Brigitte Sauzay was 28 jaar lang tolk tijdens Frans-Duitse topontmoetingen. Nu werkt ze voor bondskanselier Schröder. `Onder de soms irritante aristocratische buitenkant van Frankrijk gaat een links land schuil.'

,,Ik had een zeer moeilijke positie.'' Brigitte Sauzay draait er niet omheen. De afgelopen viereneenhalf jaar stond de Française in Berlijn bondskanselier Gerhard Schröder ter zijde als adviseur voor Duits-Franse betrekkingen. Een periode waarin de verhouding tussen de buurlanden van ,,schraal en stoffig'' afzakte naar vrij hopeloos. ,,Het was moeilijk, heel moeilijk'', zegt Sauzay.

Pas sinds eind vorig jaar bloeit de verhouding tussen Berlijn en Parijs weer langzaam op. Met consultaties over Irak en voorstellen voor de toekomstige structuur van de Europese Unie geven Schröder en president Chirac dezer dagen weer inhoud aan de Frans-Duitse `erfvriendschap' – net op tijd voor de viering, morgen, van de veertigste verjaardag van het Elysée-Verdrag, waarin de erfvijanden van weleer elkaar plechtig samenwerking beloofden.

Morgen komen in Versailles de Bundestag en de Assemblee Nationale bijeen om de historische afspraken tussen Adenauer en De Gaulle te herdenken. Het feestje komt volgens Sauzay op een goed moment. ,,De Fransen hebben eindelijk begrepen en verinnerlijkt dat Duitsland een gelijkwaardige partner is in Europa.'' Bovendien, zegt ze, zijn in de afgelopen jaren de eerste contouren van een Europese publieke opinie zichtbaar geworden, die in belangrijke kwesties – Irak, terrorisme, milieu, klonen – ongeveer hetzelfde is. ,,We hebben, onbewust, een Europese burger zien ontstaan. Europa wordt volwassen.''

Het Frans-Duitse feestje is daarom een optelsom van voluntarisme en toeval, zegt de onvermoeibare pleitbezorgster van Europese integratie. ,,Het was deels de wens van beide landen om de samenwerking nieuw leven in te blazen, deels hing het in de lucht. Verdrag en herdenking hebben hun publiek gevonden, zoals een roman zijn lezers.''

Sauzay (55), germaniste en tolk, vergezelde 28 jaar Franse presidenten naar Frans-Duitse topontmoetingen. Ze begeleidde Pompidou, schaafde aan het Duits van Giscard, hielp Mitterrand Duitsland beter te begrijpen, schreef voor een Frans publiek over Duitsland. Ze groeide uit tot `Madame Allemagne'. In 1998 werd ze lid van het campagneteam van Gerhard Schröder. Franse diplomaten waren ontzet, vreesden verraad van staatsgeheimen. ,,Ik heb ze gevraagd: wat kan ik verraden? We staan aan dezelfde kant, er is niets meer om te verraden.'' Dan, snedig: ,,Oordelen lopen vaak achter op de werkelijkheid.''

Na Schröders overwinning op Helmut Kohl werd het Sauzay's taak de regionale politicus uit Hannover in te wijden in de finesses van de Franse ziel. Daarnaast maakte ze zich, onder andere met haar instituut voor Duits-Franse betrekkingen in Brandenburg, sterk voor culturele uitwisseling. Sauzay, die kantoor houdt in Schröders kanselarij, is niet belast met diplomatieke onderhandelingen. ,,Maar ik zeg hem wel wat ik van zijn voorstellen vind'', zegt ze in haar woning in Parijs.

Voor Sauzay is de viering van de veertigste verjaardag van het verdrag meer dan een verplicht nummer. ,,Je kunt de geestestoestand van nu vergelijken met die van destijds. Ik heb het verdrag nog eens gelezen: er staat helemaal niets in! Het is een inhoudsloze bekentenis tot Frans/Duitse vriendschap en samenwerking. Maar het was net genoeg om een sfeer van onderling vertrouwen te creëren en dat heeft zeer geholpen toen het slecht ging.''

Het vertrek van Kohl markeerde zo'n crisis. ,,Toen Kohl ging werden de Fransen angstig. Voor hen had Kohl zo lang Duitsland belichaamd dat ze van louter Kohl Duitsland helemaal niet meer zagen.'' Kohl en de CDU hadden veel begrip voor Franse belangen. Die zekerheid viel nu weg. De Fransen zagen zich in hun angst bevestigd toen onder Schröder het buitenlands beleid van de kanselarij naar het Auswärtige Amt verhuisde en de nieuwe kapiteins een nieuwe koers uitzetten. Duitsland kwam op voor zijn eigen belangen en zocht de confrontatie over het door de Fransen zo gekoesterde Europese landbouwbeleid.

En dan was er nog Kohls opvolger zelf. Een man die niet bekend stond als francofiel en – uitgerekend in Parijs – sprak over zijn vriendschap met de Britse premier Tony Blair. Gerhard had meer met Tony dan met Lionel.

Sauzay zette haar tanden in Schröders opvattingen over Frankrijk. ,,De SPD ziet Frankrijk als een arrogante natie, elitair en post-absolutistisch en verliest uit het oog dat er in Frankrijk ook een republikeinse consensus bestaat. Daardoor is Frankrijk, vergeleken met Duitsland, zeer links. Dat is belangrijk en heeft men in Duitsland niet begrepen.'' Dus moest Schröder leren dat staatsburgerschap in Frankrijk een kwestie is van willen en niet van etnische afkomst. Dat het laïcisme van Frankrijk een links land heeft gemaakt, dat er geen land is in Europa waar vrouwen op zo grote schaal hoge posities innemen en gelijktijdig moeder kunnen zijn. ,,Ik heb hem duidelijk gemaakt dat er onder de soms irritante aristocratische buitenkant een links land schuilgaat, een land waarmee juist hij uitverkoren was om samen te werken.''

Op de tegenwerping dat Schröder de afgelopen jaren niet de indruk wekte zichzelf als uitverkoren partner van een modern Frankrijk te zien, antwoordt Sauzay beslist dat haar moeite niet vergeefs was. ,,Het heeft een tijdje geduurd, maar hij is veranderd. Mijn werk was een van vele druppels die de steen hebben uitgehold.''

Aan Franse zijde is langzaam het besef gegroeid dat ,,men ook met een Duitse Duitser kan leven''. De Fransen wisten zich in het begin geen raad met een Duitse kanselier die streed voor Duitse belangen en demonstratief zijn Duits-zijn onderstreepte. ,,De Fransen hebben geleerd dat ook Duitsers die hun Duitse identiteit niet meer verbergen goede Europeanen kunnen zijn.'' Voorheen was het zo dat Duitsers zich als Europeanen zagen en de indruk wekten dat ze dan geen Duitser hoefden te zijn. Met Schröder werd dat anders. ,,Hij wil Europeaan zijn omdat hij Duitser is en niet hoeven verheimelijken dat hij Duitse eigenschappen heeft.''

Schröders nieuwe beeld van Frankrijk en de langzaam verkruimelde Franse angst voor een nieuw Duits zelfbewustzijn hebben de basis gelegd voor een nieuw elan in de relatie tussen de landen, analyseert Sauzay. Het einde van de cohabitation tussen een linkse premier en een rechtse president heeft het gesprek versoepeld. Over de persoonlijke relatie tussen haar werkgever en haar president wil Sauzay niet veel kwijt. ,,Het zijn volbloedpolitici die graag lachen en een goût de vivre delen.'' Over haar eigen toekomst aan de zijde van Schröder zegt ze: ,,Zoals bekend heeft elk mens in zijn leven maar een of hooguit twee goede invallen, ik ben daarin geen uitzondering.''

    • Michel Kerres