Alleen de grondwet redt de Poolse premier Leszek Miller nog

Ruim een maand geleden, na de EU-top in Kopenhagen, was premier Leszek Miller van Polen nog een gevierd man. Dat is razendsnel veranderd. Miller is inmiddels ook in eigen kring omstreden.

Doorgaans komt het politieke leven in Polen na nieuwjaar traag op gang. In veel gebouwen hangt de kerstversiering tot eind januari. Regeerders en volksvertegenwoordigers koesteren zich zo lang mogelijk in de kerstsfeer.

Zo niet dit jaar. De eerste maand is nog niet om of premier Leszek Miller heeft al twee keer zijn regering veranderd, wordt genoemd in verband met een bizar omkoopschandaal en heeft problemen met zijn president.

Dat premier Miller anderhalf jaar na de verkiezingen nog in ambt is, is vooral te danken aan de Poolse grondwet. Het parlement mag een zittende premier alleen wegstemmen als de afgevaardigden het eens zijn over zijn opvolger. Dat zijn ze niet, maar de frustratie van de kiezer groeit wel. De werkloosheid blijft hoog, de economie zwak en de vooruitzichten somber. De verschillende populistische partijen staan te popelen om de macht over te nemen.

Midden december leek er even lucht te komen voor de premier. Op de Europese top van Kopenhagen wist Miller niet alleen het lidmaatschap van de EU binnen te slepen maar ook nog extra geld uit de Europese fondsen. Zijn populariteit sprong omhoog. Maar toen de Polen aan het begin van het nieuwe jaar met hogere huren en aanhoudende chaos in de gezondheidszorg geconfronteerd werden, keerden ze zich even gemakkelijk weer af van de voormalige communist.

In een poging terrein terug te winnen ontsloeg Miller begin dit jaar zijn minister van Privatisering en voegde de ministeries van Economie en Werkgelegenheid samen in een super ministerie. In een tweede ingreep verving hij afgelopen vrijdag de minister van Gezondheid.

De ontevredenheid over Miller beperkt zich niet tot de kiezer. Binnen de sociaal-democratische SLD – Millers eigen partij die altijd bekend stond om de ijzeren partijdiscipline – groeit de onrust. Het parlementslid Jerzy Jaskierna verklaarde hem de oorlog: ,,Wij hebben onze meningsverschillen altijd binnenskamers gehouden om het imago van de partij niet te schaden. Maar ik doe daar niet meer aan mee. Op veel mensen maakt dat namelijk een passieve indruk'', aldus Jaskierna tegenover de linkse krant Trybuna.

In deze glibberige winter is de premier ook nog eens verzeild geraakt in een mysterieus omkoopschandaal. Afgelopen zomer meldde Lew Rywin, producent van films als Schindler's List en De Pianist, zich bij het onafhankelijke dagblad Gazeta Wyborcza. In ruil voor 17,5 miljoen dollar kon Rywin ervoor zorgen dat de uitgever van Gazeta Wyborcza, het Poolse mediaconcern Agora, in de nieuwe mediawet de ruimte zou krijgen om een televisiestation te kopen. Rywin zei te handelen in opdracht van kringen rond de premier.

Adam Michnik, hoofdredacteur van Gazeta Wyborcza, registreerde het gesprek op een bandje en stapte onmiddellijk naar premier Miller die in alle toonaarden ontkende er iets mee te maken te hebben. Eind december bracht de krant het verhaal na maanden van eigen onderzoek naar buiten. Het sloeg in als een bom: welke gek komt er op het idee om juist op Gazeta Wyborcza, het dagblad van de oud-dissidenten en Solidariteit, af te stappen met een zak steekpenningen? Was het alleen maar een poging tot omkoping of was het een provocatie? En zo ja: van wie?

Michnik zegt Miller te geloven dat hij er niets mee te maken heeft gehad. Maar de Poolse pers schrijft al wekenlang dagelijks pagina's vol met de wildste speculaties. Er loopt inmiddels een strafzaak er is een speciale parlementaire commissie opgericht.

President Aleksander Kwasniewski deed er vorige week nog een schepje bovenop toen hij zich hardop afvroeg of Miller niet meteen naar de rechter had moeten stappen toen hij van de zaak hoorde. Miller legde de opmerking naast zich neer.Maar de sfeer tussen de president en de premier wordt steeds zuurder. Kwasniewski en Miller hebben beiden hun wortels in de communistische partij van Polen; ze presideerden na de val van het communisme gezamenlijk de omvorming van de communistische in een sociaal-democratische partij. Maar terwijl Kwasniewski zich ontwikkeld heeft in de richting van een verlichte democraat en openlijk gesteund wordt door Michniks Gazeta Wyborcza is Miller de ijzeren partijman gebleven, de man van het communistische verleden.

Kwasniewski wil volgens waarnemers af van de premier. Hij maakt zich zorgen of het EU-referendum op 8 juni het wel haalt onder een regering die zoveel weerstand oproept bij de kiezers. Op dit moment steunt een meerderheid van de Polen de toetreding.

Maar er zouden ook andere overwegingen zijn. Over twee jaar loopt de termijn af van de nog pas 48-jarige president. Kwasniewski heeft er dan twee termijnen opzitten. Een derde is uitgesloten. De president zou na zijn aftreden een eigen centrum-linkse partij op willen richten. Voor die tijd zou hij Miller weg willen hebben uit het politieke midden waar hij zich nu met de SLD genesteld heeft.

    • Renée Postma