Afkomst stuurt etnische kiezer

Harde taal tegen immigranten jaagt de niet-westerse kiezer naar de PvdA. ,,Mijn identiteit als allochtoon begint te knagen.''

Sedat Cakir zweeft. Sinds hij zich in 1980 liet naturaliseren tot Nederlander, bracht hij bij elke verkiezingen zijn stem traditiegetrouw uit op de PvdA. ,,Het Den Uyl-effect'', noemt Cakir dat. Turkse gastarbeiders stemden massaal op de partij van de vader van de arbeider, zoals Joop den Uyl nog steeds in menig theehuis wordt herinnerd.

Vijf jaar geleden stapte Cakir (42) over naar de VVD. Ondanks `populistisch rechtse' uitlatingen van toenmalig VVD-leider Bolkestein over islam en migranten. ,,Het was zo ongebruikelijk dat ik me bij andere Turken moest verantwoorden voor mijn stemgedrag. Sommigen vonden dat ik mijn etnische afkomst verloochende.'' Cakir, mede-eigenaar van een bedrijf dat een `gouden gids' publiceert met gegevens over meer dan 30.000 Turkse bedrijven en organisaties in West-Europa, stemde op de liberalen omdat ze het ondernemerschap bevorderen. En omdat hij vond dat overheidsbemoeienis de voornaamste oorzaak was van de hoge werkloosheid onder migranten. Door het beleid van voornamelijk de PvdA zijn veel Turken onnodig in de WAO beland, zegt hij.

Maar nu begint zijn identiteit als allochtoon aan hem te knagen, zegt hij. De rechtse taal van VVD-leider Zalm om stemmen te winnen kan hij niet waarderen. ,,Hij en Balkenende houden migranten verantwoordelijk voor alle maatschappelijke problemen'', aldus Cakir. ,,De tijd is er naar om strategisch te stemmen om zo links aan de macht te helpen.''

Van de ruim 12 miljoen kiezers die morgen hun stem mogen uitbrengen, zijn volgens het CBS 724.950 van niet-westerse komaf. Linkse partijen scoren goed onder deze kiezers die overigens in aanzienlijk lagere aantallen plegen op te komen dan gemiddeld. Uit onderzoek dat het NIPO dit weekend onder 266 niet-westerse stemgerechtigden hield, bleek dat de PvdA 43 procent van de stemmen kan krijgen, de SP 14 en GroenLinks 7 procent. Daartegenover staan de coalitiepartijen VVD met 17, CDA met 10 en LPF met 4 procent. De Amsterdamse politicoloog Jean Tillie, die zich bezighoudt met de politieke integratie van minderheden, zegt dat ,,gezien de ferme taal van met name VVD, LPF en CDA over integratie, allochtonen willen voorkomen dat deze partijen opnieuw aan de macht komen''.

Ebubekir Tuncer (42) stemde in mei nog CDA. De productiemedewerker bracht een voorkeurstem uit op kandidaat Cörüz, ook van Turkse afkomst. Dit keer zal zijn stem naar de PvdA gaan. ,,De PvdA schijnt de beste partij voor ons te zijn'', zegt hij. ,,Ze staan gematigder tegenover migranten dan andere partijen.'' Dit heeft Tuncer begrepen van zijn vrienden in de kantine van de moskee die ,,verstand hebben van de Nederlandse politiek'' en zijn kinderen die het nieuws voor hem vertalen. Hoewel hij zo'n 23 jaar in Nederland woont (,,mijn vrouw heeft mij uit Turkije geïmporteerd''), spreekt hij nauwelijks Nederlands. Hij heeft van zijn vrienden ook begrepen dat `we' dit keer vooral strategisch moeten stemmen, om een dam op te werpen tegen de `rechtse coalitie van CDA en VVD'. Want: niet allochtoon-vriendelijk.

Ben N. Hasnai (27), consultant bij Getronics, ergert zich de laatste tijd `mateloos' aan uitlatingen van politici en hoe journalisten die klakkeloos overpennen. Hij is de negatieve beeldvorming over Marokkaanse Nederlanders meer dan zat, zegt hij een paar keer. Zijn politieke keus wordt dan ook zeker bepaald door zijn geloof in de islam en zijn migrant-zijn.

Lang heeft hij getwijfeld, maar sinds politicologe Ayaan Hirsi Ali van de PvdA naar de VVD overstapte, weet Hasnai het zeker: Wouter Bos van de PvdA is zijn stem waard. ,,Hirsi Ali heeft me pijn gedaan met haar beledigende uitlatingen over de islam. Ik betreur het dat ze in de Kamer komt, maar ben er blij om dat ze er niet komt namens mij.'' [Vervolg KIEZEN: pagina 2]

KIEZEN

Migranten worden als kanonnenvoer gebruikt

[Vervolg van pagina 1] Rechtse politici hebben migranten als een soort kanonnenvlees gebruikt om de angst en onvrede bij blanke Nederlanders te verheerlijken en bevestigen, denkt Ben Hasnai. ,,Zo hebben ze een kloof gecreëerd tussen bevolkingsgroepen. Ze bemoeilijken de integratie van nieuwe Nederlanders'', zegt hij. ,,Ze stellen de hele Marokkaanse gemeenschap verantwoordelijk voor de fouten van een paar mensen.'' Dat soort taalgebruik hoort hij PvdA-lijsttrekker Bos niet bezigen. ,,Als enige van formaat is hij in staat het hoofd te bieden tegen de verrechtsing in de politiek.''

Zou Hasnai als een praktiserende moslim niet op het CDA moeten stemmen? ,,Wel als deze partij christelijke fundamenten had'', zegt hij. Oké, als moslim liggen zijn opvattingen over euthanasie en homohuwelijk misschien dichter bij die van het CDA, maar dit zijn geen issues voor hem. Iedereen moet zijn leven of dood naar eigen inzicht kunnen inrichten, vindt hij. ,,De Hoop Scheffer steunt ook zonder een VN-mandaat de oorlog tegen Irak. Wat is daar nou christelijk aan?''

,,Allochtonen stemmen deze keer vooral strategisch'', zegt Ilhan Akel van het Nederlands Centrum Buitenlanders (NCB). Net als politicoloog Tillie verwacht hij dat minder allochtonen naar de stembus zullen gaan dan vorig jaar. ,,Ze voelen zich buitengesloten, gestigmatiseerd'', benadrukken Akel en Tillie. En allochtonen gaan toch al veel minder stemmen dan autochtonen. Onderzoek onder grote groepen Turken, Marokkanen en Surinamers na afloop van de gemeenteraadverkiezingen in maart 1998 in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Utrecht en Arnhem wees uit dat hier gemiddeld 23 procent van de Marokkanen, 40 procent van de Turken en 24 procent van de Surinamers hun stem hadden uitgebracht.

Saïd Bouddouft van het Samenwerkingsverband van Marokkanen en Tunesiërs gelooft dat de kiezers van Marokkaanse afkomst juist wél massaal naar de stembus zullen gaan. ,,Ze voelen zich gekwetst door de negatieve kritiek op allochtonen. Dat heeft hen nog bewuster gemaakt van het belang om te stemmen.'' Volgens Bouddouft brengen kiezers van Marokkaanse afkomst daarom weloverwogen een stem uit op de PvdA en GroenLinks, partijen die oog hebben voor het belang van sociale cohesie in de samenleving. Volgens hem gaat net als onder de Turken ook de voorkeur van de Marokkaanse stemgerechtigden veelal uit naar de eigen kandidaten.

Doordat Ebubekir Tuncer nauwelijks Nederlands spreekt (,,de pijnlijke gevolgen daarvan voel ik dagelijks'') is hij afhankelijk van andere Turken voor enige informatie over actuele en politieke ontwikkelingen in Nederland. ,,De Turkse politiek volg ik wel via de schotelzenders, van A tot Z.''

Zijn 21-jarige dochter is vorig jaar in het huwelijk getreden met een jongeman in Turkije. Hij moet maar verplicht Nederlands leren, vindt zijn schoonvader als hij binnenkort naar Nederland komt. ,,Desnoods betaal ik zijn cursusgeld zelf wel'', zegt hij. ,,Toen ik naar Nederland kwam, dacht ik dat we weer zouden teruggaan. Ik ben meteen gaan werken, geld verdienen en sparen. Maar terugkeren bleek een illusie. We zijn blijvend hier, onze toekomst ligt in Nederland. Dat besef ik wel, sinds kort.''

Op het raam van het huis van Sedat Cakir in Zandvoort hangen blauwe en rode posters van respectievelijk de VVD en de SP vreedzaam naast elkaar. Zijn dochter van zeventien is overtuigd aanhanger van de socialistische voorman Jan Marijnissen. De poster waarop Zalm om de gunst van de passerende kiezer vraagt is van haar vader. Ondanks de poster is zijn keuze nog niet bepaald. Het definitieve besluit zal nu, voor het eerst in zijn leven, in het stemhokje vallen. Waarschijnlijk zal de ideologie nog winnen van de identiteit, spreekt Cakir zichzelf hardop moed in.