Wouter Bos zag Cohen al langer als kandidaat

De PvdA improviseerde deze week de lancering van kandidaat-premier Job Cohen. Met last-minute-regie ontstaat het gewenste beeld.

Yes! Rechtstreeks! Tevreden kijkt het groepje adviseurs van PvdA-lijsttrekker Wouter Bos naar het tv-schermpje in de auto van reclameman Otto van der Harst, studievriend van Bos. Over ruim twee uur, meldt de nieuwslezer, zal de publieke omroep rechtstreeks de persconferentie uitzenden waarin Bos aankondigt wie zijn premierkandidaat is. Maximale exposure voor de PvdA, concluderen Erik van Bruggen en Alex Klusman, ex-campagnemedewerkers van Kok en nu, op de achtergrond, actief voor Bos.

In het verleden was het wel eens anders, zeggen zij, maar dit keer verloopt de regie tot op het einde goed. Zo lekt niet voortijdig uit dat de premierkandidaat van de PvdA Job Cohen is, de burgemeester van Amsterdam. En omdat dat zondag om twaalf uur nog niet bekend is, is CDA-lijsttrekker Balkenende gedwongen om in de zendtijd die hij meteen ná het NOS-Journaal in het programma Buitenhof heeft te wachten op PvdA-nieuws.

De vrienden van Wouter Bos stappen uit de auto. Ze staan bij het Ponthuys in Amsterdam-Noord. Die locatie is bewust gekozen om Job Cohen te lanceren. `Noord' moet doorgaan voor de politieke thuisbasis van Bos, die er woont. Hier kan hij straks, zónder Cohen aan zijn zijde, duidelijk zeggen: ik ben de leider, ik sta op straat, midden in de samenleving. De adviseurs geven niet toe aan de cameraploegen die mopperen over de regen: Bos móet buiten gefilmd worden.

Het NOS-journaal filmt Bos ten slotte met het Centraal Station op de achtergrond, aan de overkant van het IJ. Ergens daarachter zit de burgemeester van de stad, op het partijbureau, klaar om uit te leggen waarom hij wel beschikbaar is, maar geen campagne zal voeren. Want Bos is de politiek leider.

De lancering van de premierkandidaat is binnen de PvdA een kwestie van last-minute-regie en weinig mensen in vertrouwen nemen. Bos' politieke leiderschap raakte er vorige week mee in een nieuwe fase. Naast de operatie `herstel-vertrouwen-in-de-PvdA' moest hij bewijzen ook de regie in handen te hebben als het op de macht aankomt. Bos zelf zag Cohen al langer als kandidaat, evenals de Tilburgse burgemeester Stekelenburg, maar daarover praten was taboe. Bos moest bescheidenheid verkopen, geen baantjes.

De vraag naar de premierkandidaat werd voor hem `urgent', zegt Bos, toen eind vorige week de PvdA voor het eerst in een peiling de grootste werd. Die zaterdag en zondag belde Bos Cohen en Stekelenburg om hen te polsen. Hij vroeg niet direct naar hun beschikbaarheid, maar naar zaken als hun visie op het land, de partij, de politieke verhoudingen. Cohen wierp persoonlijke bezwaren op om weg te gaan uit Amsterdam, zoals de gezondheid van zijn echtgenote, maar hij sloeg de deur niet dicht. Stekelenburg was niet beschikbaar: enkele dagen eerder hoorde hij dat hij snel een zware operatie moet ondergaan.

Bos consulteerde ook anderen, onder wie de vice-voorzitter van de Raad van State Herman Tjeenk Willink en burgemeester van Leeuwarden Margreeth de Boer, schrijfster van het `volkse' leidersprofiel waardoor Bos zich laat inspireren. Bos geeft signaaltjes af over zijn voorkeur. Zo wordt het geen paars kopstuk, hint hij zondag in zorgvuldig gekozen woorden in de nazit van een lijsttrekkersdebat op tv: zijn eventuele kandidaat-bewindslieden zullen ,,nieuwe gezichten'' zijn. Cohen past in het profiel dat Bos naamloos schetst.

Vanaf dinsdag is het Kamerleden van de PvdA duidelijk dat Bos nog maar één kandidaat op het oog heeft. Dat is in het campagneteam met Van Nieuwenhoven, De Vries en partijvoorzitter Koole besproken. Wie de beoogde kandidaat is, vermoeden velen, maar weet vrijwel niemand. De fractie komt niet bijeen om er over te praten.

Bos benut ten volle het mandaat dat hij heeft gekregen toen hij in december met 60 procent rechtstreeks door partijleden is gekozen. Klassieke gremia als het partijbestuur en het politiek forum staan op afstand, maar er klinkt geen kritiek dat de PvdA even gesloten te werk gaat als rond de opvolging van Kok door Melkert. Integendeel: het dagelijkse schaduwgevecht dat Bos met pers en opponenten voert zonder `de' naam te noemen, wekt vertrouwen. Partijvoorzitter Koole vraagt zijn medebestuursleden een open mandaat: ,,Vertrouw me, ik weet waar we mee bezig zijn.'' Wel meet hij vanaf dinsdag hun voorkeur onder de namen die rondgaan: Cohen, Stekelenburg, Tjeenk Willink, De Boer. De Amsterdamse burgemeester scoort het hoogst.

Gedurende de week voeren Bos en Cohen een aantal malen telefoongesprekken, Koole belt ook met Cohen. Bos en Cohen kennen elkaar sinds Bos in mei 2000 als staatssecretaris aantrad in het tweede kabinet-Kok. Cohen gold toen nog als mogelijke volgende partijleider, maar vertrok in december naar Amsterdam. Bos verzekert zich ervan dat Cohen zijn leiding accepteert. Cohen wil zijn positie als burgemeester niet in de campagne in gevaar brengen. De PvdA kan immers ook nog altijd níet de grootste partij worden.

Als de PvdA vrijdagavond ook in de laatste peiling dicht achter het CDA scoort (verschil vier zetels), doet Bos ten slotte `een dringend beroep' op Cohen om premierkandidaat te worden, zoals Cohen het formuleert. Cohen stemt `uiteindelijk' toe, zegt Bos. Pas zaterdagavond hebben zij een eerste gesprek onder vier ogen over de kwestie. Zij spreken af hoe zij de komende dagen opereren. De adviseurs hebben dan de operatie `presentatie' al in gang gezet, Koole heeft zaterdag om half vier voor zondag het sein `go' gegeven.

Bos benut de gelegenheid om zijn mission statement nog eens onder woorden te brengen: de PvdA moet door een volksvertegenwoordiger geleid worden. Bos wil het parlement weer het centrum van het politieke debat maken. ,,Noem het nieuwe politiek'', zegt hij, ,,het is gewoon dualisme.''

Cohen past de rol van aankomend staatsman: hij is alleen beschikbaar als premier, niet als vice-premier, en alleen als alle coalitiepartijen hem vertrouwen voor de `moeilijke jaren' die het land wachten. Op de Dam verspreidt het folderende PvdA-raadslid Herman Marrès de boodschap: ,,Did you hear the news? Our mayor is going to be the next prime minister.''