Kleine charade?

Tijdens het eerste kabinet-Lubbers (1982-'86) vroeg de jonge fractievoorzitter Nijpels, die de VVD in 1982 van 26 naar 36 zetels in de Tweede Kamer had geleid, nogal eens openlijk aandacht voor het feit dat hij, en niet een van de VVD-ministers, de politieke leider van de liberalen was.

Zijn vertogen maakten een tragische indruk, temeer omdat de VVD-ministers zich af en toe weinig aantrokken van Nijpels' openbare dans op de hakken. In voorkomende gevallen deden zij tegen diens zin zaken met de slimme Lubbers. Dat was niet de enige reden dat Nijpels in de verkiezingen van 1986 weer negen zetels verloor, maar het telde wel mee.

Lijsttrekker Bos heeft gistermiddag, omringd door de partijvoorzitter en de nummers twee en drie van de PvdA-lijst, de Amsterdamse burgemeester Cohen genoemd als de man die de PvdA als premier zal kandideren, mocht zij overmorgen als grootste partij finishen en daarna als regeringspartner uit de formatie komen.

,,Cohen krijgt als premier geen blanco cheque'', zei Bos later gisteravond. Wat betekent dat? Zou Cohen zichzelf straks eventueel slechts mogen zien als een toegewijde uitvoerder van het regeerakkoord waarover Wouter Bos heeft onderhandeld? Krijgt hij geen eigen afwegingsruimte, bijvoorbeeld voor kwesties die, na verloop van tijd, niet of niet meer passend in zo'n akkoord blijken te zijn geregeld?

Dat zou weinig goeds beloven voor de versterking van het dualisme tussen regering en Kamer, die iedereen aanbeveelt. Mag Cohens coalitiekabinet bij een conflict met de Kamer de vertrouwenskwestie stellen, ook als dat de PvdA slecht uitkomt? Of moet hij, mocht een breuk onvermijdelijk zijn, ervoor zorgen dat die dan in het kabinet ontstaat? Dat type crisis is qua toedracht voor de kiezer meestal niet zo duidelijk, het is – om iets heel ergs te noemen – bovendien een schoolvoorbeeld van ,,oude politiek''.

Laten we maar aannemen dat Bos niet werkelijk van Cohen verlangt dat hij zich zo'n rol zou laten aanleunen. Kan het zijn dat Bos nauwelijks gelooft dat er een PvdA-premier komt? En dat ook nog niet wenst, gezien de slechte economische vooruitzichten en de vernieuwing van de PvdA die hij zich heeft voorgenomen?

Zo ja, dan is er gistermiddag een kleine politieke charade opgevoerd.