De grootinquisiteur wint

Geen land kent zulke botte presentatoren als Nederland, mannen die geen vragen stellen maar heftig meedebatteren. Waar ligt dat aan? Omdat ze de antwoorden al denken te weten? Van kennis is weinig te merken.

Politici worden grof onderbroken (RTL, Ned.3), uitgescholden (RTL), op een van internet-chatters-emotie verkleurende stoel gezet, (SBS6), ontvoerd naar een onbekende bezigheid (Netwerk), verkleed, in een vliegsimulator gezet (Lijst 0). Maar het ligt ook aan de politicus die met zich laat sollen.

Niet Bolkestein. Zelfs Jan Mulder, allesbehalve VVD-aanhanger, gedroeg zich zaterdagavond in Barend & Van Dorp vriendelijk tegenover deze streng kijkende politicus. Bolkestein was minzaam gestemd en dat wilde Mulder graag zo houden, uit angst dat hij eruit moest. Ook Wouter Bos weet op slimme, charmante manier te ontkomen aan de grillen van presentatoren. Hij werpt de vraag terug of komt met een scherpe reactie zodat de presentator het niet nog eens probeert. Het sarcasme van Fortuyn boezemde angst in. Hij kon in de studio zeggen wat hij wilde, de tv-caudillo's lagen aan zijn voeten.

Ook premierkandidaat Job Cohen laat niet met zich spelen. Hij kan korzelig zijn op een manier die de grootste vlegels intimideert. Premier Kok had ook die korzeligheid. Cohen staat boven het strijdgewoel en blijft burgemeester tot het stof is opgetrokken. Dan wordt hij op het schild geheven. Niet gekozen, maar gewoon gevraagd voor een baan. Scheidsrechter, die na een roerig jaar op het fluitje blaast en de boel bij mekaar haalt. Redder, vader des vaderlands. Als het volk onrustig is, heb je bestuurservaring nodig. En had u nog wat te vragen, want ik heb nog zoveel te doen.

Een politiek leider mag niet met zich laten sollen. Als hij de monologen van RTL-presentator Frits Wester niet aan kan, voorspelt dat weinig goeds voor zijn omgang met Bomhoff, Heinsbroek of Chirac.

Tegen premier Balkenende en zijn running mate Zalm kon Felix Rottenberg afgelopen zaterdag zijn gang gaan. Het werd een debat, een verhoor. De verdachten lachen dan verlegen, Balkenende met een licht hinnikende giechel, Zalm als een vis die verkrampt naar adem hapt. Ze zaten zaterdag narrig bij Nederland kiest, toen Wouter Bos hen door de spanning over de premierkandidaat de regie van de campagne uit handen had geslagen. Het land keek reikhalzend uit naar de naam van de man die het karwei voor de PvdA zou gaan klaren. Balkenende en Zalm konden alleen tegensputteren. De ervaren politicus Rottenberg gaf nog een tip aan het CDA-groentje: ,,Een staatsman moet een pauze laten. Maar uw computer blijft aan. Dit is niet beledigend bedoeld. Ik vind het fascinerend. De computer van JPB die staat permanent op floep, maar de knop hold kan hij niet vinden.''

Was Rottenberg in debat? Wat was zijn vraag? Balkenende lachte bedremmeld en schuldbewust. Hij zei uiteindelijk overdreven langzaam: ,,Ik vind het interessant.'' Ja, hij leert wel en kan zelfs grapjes over zichzelf maken. ,,U bent inderdaad van gewapend beton. Ik kan alles tegen u zeggen'', stelde Rottenberg geheel naar waarheid vast. Met zijn botheid liep hij geen enkel risico. Hij interrumpeerde Balkenende drie keer achter elkaar: ,,Heeft u iets afgeschaft? Heeft u iets afgeschaft? Heeft u iets afgeschaft?'' Balkenende werd samen met Zalm soms getutoyeerd, en vervolgens uitgemaakt voor ,,leerling-premier'', voor ,,beginner'', maar hij bleef verlegen doorlachen en zich in telegramlettergrepen verweren. Zalm werd gevraagd naar de kritiek van Hoogervorst op Balkenende in een kranteninterview. ,,Balkenende kon er niets van'', parafraseerde Rottenberg. ,,De kabinetsvergaderingen waren een ramp.'' Zalm zei dat hij die niet had gelezen.

,,Ik geloof er niks van'', bitste Rottenberg terug.

,,Nee ik ben de hele dag op pad'', zei Zalm verlegen als iemand die een goede reden had dat hij zijn huiswerk niet had gedaan.

,,U weet het nu dus. Antwoord!'', knalde Rottenberg.

Daarop trok stoute leerling Zalm zijn mond helemaal open om te schateren.

,,Nu moet je niet gaan lachen. Dit is serieuze business'', reageerde rector Rottenberg. Zalm werd serieus – ,,ik zit niet in het kabinet'' – maar het kwaad was al geschied. De klas uit. Rottenberg had het debat op zijn slofjes gewonnen. Maar waar bleef de presentator?

    • Maarten Huygen