ZWART GAT LOST OP

Het was opmerkelijk nieuws, afgelopen september. In de bolvormige sterrenhoop M15, zo berichtte de NASA, zou zich een middelzwaar zwart gat ophouden, een paar duizend zonsmassa's groot. Naast het stellaire zwarte gat (het restant van een supernova-explosie) en het superzware zwarte gat (dat zich in de kern van sterrenstelsels bevindt en miljoenen tot miljarden keer zo zwaar is als de zon) betekende dat een nieuw type. Maar het is er niet. De GRAPE-6, 's werelds krachtigste computer, heeft met simulaties aangetoond dat er een minder exotische verklaring voor de waarnemingen bestaat. Waarna Occams scheermes het middelzware zwarte gat zonder pardon wegsnijdt.

Astronomen van de Universiteit van Indiana, die de met de Hubble-telescoop de sterren van M15 jaren achtereen gevolgd hadden, zagen nabij het centrum snelle sterbewegingen. Dat duidt op een zwaar object in het hart van de sterrenhoop en modelberekeningen wezen uit dat dat object zich bovendien in een kleine ruimte moest bevinden. Conclusie: M15 bezit in zijn kern een middelgroot zwart gat. Maar simulaties van het GRAPE-team, waarvan ook de Amsterdamse sterrenkundige Simon Portegies Zwart deel uitmaakt, laten zien dat een dichte opeenhoping van oude sterren en hun restanten (witte dwergen, neutronensterren en wellicht een enkel zwart gat) volstaat. Het demasqué van het middelzware zwarte gat van M15 is inmiddels gepubliceerd in The Astrophysical Letters. Overigens was vorig jaar september ook sprake van een middelzwaar zwart gat in de sterhoop G1.